Normal Basınçlı Hidrosefali (NPH)
Normal basınçlı hidrosefali (NPH), genellikle 60 yaş üzerinde görülen ve yürüme bozukluğu, bilişsel gerileme ve idrar kaçırma üçlüsü ile seyreden bir beyin omurilik sıvısı dolaşım bozukluğudur. Tedavi edilebilir bunama nedenlerinden biridir ve uygun olgularda şant ameliyatından fayda görülebilir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Normal basınçlı hidrosefali, beyin karıncıklarının (ventriküllerin) genişlediği ancak beyin omurilik sıvısı (BOS) basıncının ölçümlerde büyük ölçüde normal sınırlarda kaldığı, komünike (tıkanıklığa bağlı olmayan) bir hidrosefali tipidir. Klasik olarak Hakim triadı denilen üçlü ile tanınır: yürüme bozukluğu, bilişsel gerileme (bunama benzeri) ve idrar kaçırma. Tedavi edilebilir bunama nedenlerinden biri olması nedeniyle erken tanı önem taşır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Olguların önemli bir bölümü nedeni tam bilinmeyen idiyopatik (primer) NPH'dir ve ileri yaşla ilişkilidir. Sekonder NPH ise daha önce geçirilmiş subaraknoid kanama, kafa travması, menenjit ya da beyin cerrahisi sonrası gelişebilir. Altta yatan mekanizma tam aydınlatılamamıştır; BOS emiliminde bozulma, artmış nabazan BOS akımı ve beyin esnekliğinde (compliance) azalma gibi teoriler öne sürülmüştür.
Belirtiler
Yürüme bozukluğu çoğu olguda ilk ve en belirgin belirtidir; küçük adımlı, geniş tabanlı, ayaklar yere yapışmış gibi ('manyetik') ve dönüşlerde zorlanılan bir yürüyüş tipiktir, sık düşme görülür. Bilişsel gerileme genellikle dikkat, planlama ve psikomotor hızda yavaşlama biçiminde olup hafıza Alzheimer'a kıyasla daha az etkilenir. İdrar kaçırma önce ani sıkışma hissi, ardından kontrol kaybı şeklinde ilerler. Belirtiler birlikte ya da tek tek bulunabilir.
Tanı
Beyin MR'ında karıncıklar genişlemişken beyin yüzeyindeki oluklar (sulkuslar) belirgin biçimde daralmamıştır; genişlemiş Sylvian fissürü ile üst kesimde daralmış oluklar birlikte görüldüğünde (DESH bulgusu) NPH olasılığı artar. Tanıyı desteklemek ve şanttan fayda görme olasılığını öngörmek için BOS boşaltma testleri kullanılır: lomber ponksiyonla bir miktar BOS alınıp yürüyüşün ölçülmesi (tap test) ya da birkaç gün süren eksternal lomber drenaj. Ayırıcı tanıda Alzheimer, Parkinson hastalığı ve damarsal bunama göz önünde bulundurulur.
Tedavi
NPH'nin başlıca tedavisi ventriküloperitoneal (VP) şant yerleştirilmesidir; bu yöntemle fazla BOS karın boşluğuna yönlendirilir. Ayarlanabilir (programlanabilir) valfler tercih edilir, çünkü ameliyat sonrası basınç ihtiyaca göre dışarıdan ayarlanabilir ve aşırı ya da yetersiz drenaj sorunları yönetilebilir. Tap test veya drenaj testi olumlu olan hastalarda yanıt oranı daha yüksektir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon ameliyat sonrası iyileşmeyi destekler.
Prognoz
Uygun olgularda şant sonrası en belirgin düzelme yürüme bozukluğunda görülür; idrar kaçırma ve bilişsel belirtiler de değişen oranlarda iyileşebilir. İyileşme genellikle haftalar-aylar içinde kademelidir. Kısa süredir belirti gösteren, belirgin yürüme bozukluğu olan ve testleri olumlu hastalarda yanıt daha iyidir. Şanta bağlı subdural koleksiyon, enfeksiyon ve şant işlev bozukluğu gibi komplikasyonlar görülebildiğinden düzenli takip gerekir. Sonuçlar bireyseldir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Relkin N, et al. Diagnosing Idiopathic Normal-Pressure Hydrocephalus. Neurosurgery. 2005.
- Nakajima M, et al. Guidelines for Management of Idiopathic Normal Pressure Hydrocephalus (3rd Ed). Neurol Med Chir. 2021.
- Williams MA, Malm J. Diagnosis and Treatment of Idiopathic Normal Pressure Hydrocephalus. Continuum. 2016.
- StatPearls — Normal Pressure Hydrocephalus. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.