Orta meningeal arteriyanın embolizasiyası (xroniki subdural hematoma)
Orta meningeal arteriyanın (MMA) embolizasiyası endovaskulyar prosedurdur; xroniki subdural hematomanı qidalandırdığı düşünülən kiçik bərk qişa damarlarını tıxayır. Hematomanın yenidən dolmasını və residivini azaltmağı hədəfləyir; tək başına və ya cərrahi drenajına əlavə olaraq aparıla bilər.
Son yeniləmə: 2026-06-09
Tərif
MMA embolizasiyası bərk beyin qişasını qidalandıran orta meningeal arteriyanın endovaskulyar yolla tıxandığı prosedurdur. Xroniki subdural hematomalarda hematomanı əhatə edən membranların bu arteriyadan qaynaqlanan kövrək və sızıntılı damarlarla qidalandığı düşünülür; bu mənbəyi kəsmək hematomanın zamanla kiçilməsinə və yenidən dolmamasına kömək edə bilər. Prosedur qasıq arteriyasından mikrokateterlə aparılır və damar maye embolizan maddə və ya kiçik hissəciklərlə tıxanır. Sübutlar inkişaf etməkdədir və üsul hazırda bəzi səhiyyə orqanları tərəfindən seçilmiş hallarda tövsiyə olunur.
Göstərişlər
MMA embolizasiyası xroniki subdural hematoması olan xəstələrdə, xüsusən cərrahiyyədən sonra residiv riski yüksək və ya təkrarlanan toplanmaları olanlarda və bəzi hallarda cərrahi drenajının alternativi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Yüngül və ya orta dərəcədə əlamətləri olan, nəzərəçarpan sıxılma əlaməti olmayan xəstələrdə müstəqil seçim kimi qiymətləndirilə bilər. Qərar hematomanın ölçüsü və kütlə təsiri, xəstənin nevroloji vəziyyəti, qan durulaşdırıcı dərmanların qəbulu və ümumi sağlamlıq vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilərək verilir. Birləşmiş Krallıqda NICE bu proseduru (IPG779) xüsusi tənzimləmələr çərçivəsində tətbiq oluna bilən bir girişim kimi ələ almışdır.
Üsul
Prosedur adətən angioqrafiya otağında sedasiya və ya ümumi anesteziya altında aparılır. Qasıq (femoral) arteriyasına qılaf yerləşdirilir və kateter xarici yuxu arteriyası üzərindən orta meningeal arteriyaya irəlilədilir. Angioqrafiya ilə damar anatomiyası və təhlükəli anastomozlar (məsələn, göz arteriyası ilə əlaqələr) qiymətləndirilir. Mikrokateter təhlükəsiz mövqeyə gətirildikdən sonra arteriya və onun şaxələri maye embolizan, hissəcik və ya koil istifadə edilərək tıxanır. Nəzarət angioqrafiyası ilə kifayət qədər tıxanma təsdiqləndikdən sonra kateterlər çıxarılır və giriş yeri bağlanır.
Üstünlüklər və məhdudiyyətlər
MMA embolizasiyası kəllə açılmadan aparılan, xroniki subdural hematomada residiv nisbətini azaltmağı hədəfləyən minimal invaziv seçimdir; uyğun xəstələrdə cərrahiyyəyə əlavə dəstək və ya alternativ təklif edə bilər. Bununla yanaşı, təsiri dərhal deyil, hematomanın həftələr ərzində yavaş geriləməsi ilə ortaya çıxır; buna görə nəzərəçarpan sıxılma və sürətli pisləşmə olan təcili hallarda tək başına uyğun olmaya bilər. Sübut səviyyəsi inkişaf etməkdədir və uzunmüddətli nəticələr hələ araşdırılır; təcrübəli tədaxüli neyroradiologiya komandası tələb edir.
Sağalma və risklər
Prosedurdan sonra bir çox xəstə tez toparlanır; hematomanın geriləməsi adətən görüntüləmə ilə izlənir və həftələr çəkə bilər. Mümkün risklər arasında embolizan maddənin istənməyən damarlara keçməsi və buna bağlı insult və ya görmə təsirləri, üz-baş bölgəsində keçici ağrı, giriş yerində qanama və hematomanın geriləməməsi və ya böyüməsi var. Bəzi xəstələrdə yenə də cərrahi drenaj lazım ola bilər. Heç bir nəticə zəmanətli deyil; qərar xəstənin klinik vəziyyəti, görüntüləmə nəticələri və gözləntiləri birlikdə qiymətləndirilərək fərdi şəkildə verilir.
Mənbələr
- Greenberg MS. Greenberg's Handbook of Neurosurgery. 10th ed. Thieme; 2023:1080-1084.
- Winn HR, ed. Youmans Neurological Surgery. 6th ed. Saunders; 2011.
- NICE Interventional Procedures Guidance IPG779 — Middle meningeal artery embolisation for chronic subdural haematoma. 2024.
- Link TW, et al. Middle meningeal artery embolization for chronic subdural hematoma. Neurosurgery. 2019.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə fərdidir.