Arxa uzununa bağın təpəşməsi (OPLL)
OPLL onurğanın arxa uzununa bağının (posterior longitudinal ligament) sümükləşməsidir. Ən çox boyun (servikal) nahiyədə görülür və zamanla onurğa kanalını daraldaraq onurğa beyni sıxılmasına (mielopatiya) səbəb ola bilər. Asiya mənşəli əhalidə daha çox rast gəlinir; yavaş irəliləyən, başlanğıcda çox vaxt əlamət verməyən xəstəlikdir.
Son yeniləmə: 2026-06-06
Tərif
OPLL (arxa uzununa bağın sümükləşməsi) onurğa kanalı boyunca fəqərə cisimlərinin arxa səthində uzanan arxa uzununa bağın sümükləşməsi ilə xarakterizə olunan irəliləyən xəstəlikdir. Sümükləşmiş bağ onurğa kanalını daraldır; onurğa beyni və sinir köklərinə xroniki sıxılma mielopatiya və radikulopatiyaya səbəb ola bilər. Ən çox servikal (boyun) nahiyədə, xüsusən C3-C6 səviyyələrində görülür; döş və bel nahiyəsinin cəlb olunması daha nadirdir.
Səbəblər və risk faktorları
Etiologiya çoxamillidir. Genetik meyllilik aydındır: xəstəlik Asiya mənşəli əhalidə (Yaponiya, Koreya, Çin) nəzərəçarpacaq dərəcədə daha çox görülür və ailəvi qruplaşma göstərir; kollagen və sümük metabolizmi ilə əlaqəli gen polimorfizmləri təsvir olunmuşdur. Metabolik faktorlar arasında şəkərli diabet, piylənmə və hiperinsulinemiya yer alır. Diffuz idiopatik skelet hiperostozu (DISH) tez-tez müşayiət edir. Akromeqaliya kimi hormonal vəziyyətlər, xroniki mexaniki stress və təkrarlanan boyun travması da töhfə verir. Kişilərdə qadınlara nisbətən daha çox rast gəlinir və adətən 50-60 yaş arası diaqnoz qoyulur.
Təsnifat
KT əsaslı morfoloji təsnifatda dörd tip müəyyən edilir: seqmental tip (hər fəqərə səviyyəsində izolə, ən çox), kontinuus (davamlı) tip (bir neçə səviyyəni fasiləsiz tutur, ciddi sıxılma riski yüksək), mixed (qarışıq) tip və məhdud/lokalizə tip (disk səviyyəsində fokal, ən yüngül). Sıxılma dərəcəsi sümükləşmənin qalınlığının kanal diametrinə nisbəti (kanal işğal nisbəti) ilə qiymətləndirilir. Yan qrafi/MRT-də C2 və C7-nin arxa künclərini birləşdirən K-xətti (K-line) cərrahi planlaşdırmada önəmlidir: kütlə K-xəttinin önündədirsə (K-line müsbət) arxa cərrahiyyə, xətti keçirsə (K-line mənfi) ön cərrahiyyə üstün tutula bilər.
Əlamətlər
OPLL illər boyu yavaş irəliləyir və xəstələrin əhəmiyyətli hissəsi uzun müddət əlamətsiz qalır. Əlamətli dövrdə ən çox rast gəlinən mənzərə servikal mielopatiyadır: əllərdə incə motor bacarığın itməsi (düymə ilikləmə, yazı çətinliyi), keyləşmə, boyun ağrısı və sərtliyi erkən əlamətlərdir; irəlilədikcə yeriş pozğunluğu, tarazsızlıq, zəiflik, spastiklik, Hoffmann və Babinski əlamətləri və irəliləmiş mərhələdə sidik-bağırsaq şikayətləri ortaya çıxır. Bir qisim xəstədə sinir kökü sıxılmasına bağlı radikulopatiya (qola yayılan ağrı, dermatomal keyləşmə, zəiflik) görülür. Dar kanallı xəstələrdə kiçik travma qəfil nevroloji pisləşməyə səbəb ola bilər.
Diaqnostika
Diaqnoz görüntüləmə ilə qoyulur. Yan servikal qrafi sümükləşməni göstərə bilər. KT sümükləşmənin quruluşunu, tipini və kanal daralma nisbətini ən dəqiq göstərən üsuldur və cərrahi planlaşdırma üçün əsasdır; dura sümükləşməsi kimi cərrahi çətinlik yaradan əlamətləri də ortaya qoyur. MRT onurğa beyni sıxılmasını və nüvədaxili siqnal dəyişikliklərini (mielomalasiya/qlioz) göstərir; bunlar proqnoz baxımından önəmlidir. Klinik şiddət JOA (Japanese Orthopaedic Association) mielopatiya balı ilə qiymətləndirilir.
Müalicə seçimləri
Əlamətsiz və ya yüngül hallar müntəzəm klinik və radioloji izləmə ilə nəzarət edilir; boyun travmasından qorunma, əlamətlərin idarəsi (analgetik, fizioterapiya) və risk faktorlarının (diabet, piylənmə) nəzarəti tövsiyə olunur. İrəliləyən və ya orta-ağır mielopatiyada cərrahi dekompressiya göstərişlidir. Arxa yanaşmalar (laminoplastika və ya laminektomiya ± füzyon) çoxsəviyyəli cəlb olmada və K-line müsbət hallarda tez-tez üstün tutulur. Ön dekompressiya və füzyon (lazım gəldikdə korpektomiya) kütlənin K-xəttini keçdiyi (K-line mənfi), məhdud səviyyəli və aydın ön sıxılmalı hallarda tətbiq olunur; dura sümükləşməsi səbəbindən BOM sızıntısı riski daha yüksəkdir.
Proqnoz
Cərrahi dekompressiyanın əsas məqsədi mielopatiyanın irəliləməsini dayandırmaq və mümkünsə nevroloji funksiyanı yaxşılaşdırmaqdır. Nəticə əməliyyatdan əvvəlki mielopatiyanın müddəti və şiddəti ilə onurğa beynindəki daimi zədənin dərəcəsindən asılıdır; erkən müdaxilə daha yaxşı nəticə ilə əlaqəlidir. Xəstəlik irəliləyən təbiətli olduğundan, cərrahiyyədən sonrakı dövrdə də izləmə önəmlidir. Nəticələr fərdi olaraq dəyişir.
Mənbələr
- Greenberg MS. Greenberg's Handbook of Neurosurgery. 10th ed. Thieme; 2023:1370.
- Winn HR, ed. Youmans Neurological Surgery. 6th ed. Saunders; 2011.
- Fehlings MG, et al. A Clinical Practice Guideline for the Management of Degenerative Cervical Myelopathy. Global Spine J. 2017.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə fərdidir.