Araknoid Kistler
Araknoid kistler, beyin veya omurilik çevresindeki araknoid zarın ikileşmesiyle oluşan, beyin omurilik sıvısı (BOS) ile dolu, iyi huylu kistik yapılardır. Çoğu belirti vermez ve tesadüfen saptanır. Yalnızca kitle etkisi yapan veya belirti veren kistler cerrahi tedavi gerektirir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Araknoid kistler, beyni ve omuriliği saran araknoid zarın ikileşmesi sonucu oluşan, içi BOS ile dolu iyi huylu keselerdir. Tüm kafa içi kitlelerin yaklaşık yüzde birini oluştururlar. Çoğu konjenitaldir (primer); daha az sıklıkla travma, enfeksiyon veya kanama sonrası gelişir (sekonder). En sık orta kafa çukurunda (sylvian fissür) yerleşirler; ardından posterior fossa, suprasellar bölge ve konveksite gelir.
Sınıflandırma ve Yerleşim
Orta çukur kistleri Galassi sınıflamasına göre küçükten (Tip I) tüm temporal lobu kaplayan büyük kistlere (Tip III) doğru gruplandırılır. Yerleşim belirtileri belirler: orta çukur kistleri nöbet ve baş ağrısı; suprasellar kistler görme ve hormonal sorunlar; posterior fossa kistleri hidrosefali, denge ve koordinasyon bozukluğu yapma eğilimindedir. Boyut tek başına tedavi kararı vermez; belirti ve beyin dokusuna bası daha belirleyicidir.
Belirtiler
Olguların büyük çoğunluğu asemptomatiktir ve görüntülemede tesadüfen saptanır. Belirti veren kistlerde baş ağrısı, nöbetler (özellikle orta çukur/temporal yerleşimli kistlerde), bebeklerde baş şeklinde asimetri ile bıngıldak kabarıklığı, bulantı-kusma, denge ve koordinasyon bozukluğu, görme sorunları ve büyük kistlerde motor güçsüzlük görülebilir. Belirtiler genellikle kist büyümesinden, kitle etkisinden veya BOS dolaşımının değişmesinden kaynaklanır.
Tanı
Tanıda manyetik rezonans görüntüleme (MR) referans yöntemdir; kist tüm sekanslarda BOS ile aynı sinyali verir, kontrast tutmaz ve FLAIR sekansında baskılanır. Ayırıcı tanıda epidermoid kist önemlidir; epidermoid difüzyon MR'da kısıtlanma gösterirken araknoid kist göstermez. Bilgisayarlı tomografi (BT) kistin BOS yoğunluğunda olduğunu ve komşu kemikte incelmeyi gösterebilir. Nöbetle başvuran hastalarda EEG yardımcı olabilir. Asemptomatik kistlerde periyodik MR ile izlem yeterlidir.
Tedavi
Asemptomatik kistler genellikle periyodik MR ile izlenir; büyüme veya belirti gelişirse cerrahi düşünülür. Belirti veren kistlerde en az girişimsel yöntem endoskopik fenestrasyondur; kist duvarında açıklık oluşturularak kist BOS dolaşımıyla iletişime sokulur ve dekomprese edilir. Endoskopinin uygun olmadığı veya başarısız olduğu olgularda mikroşirürjik fenestrasyon (kraniotomi ile) uygulanır. Nüks eden veya fenestrasyona uygun olmayan kistlerde kist-peritoneal şant kullanılabilir; ancak şant enfeksiyonu ve tıkanma riski nedeniyle genellikle son seçenektir. Posterior fossa kistlerine hidrosefali eşlik ediyorsa ek olarak şant gerekebilir.
Seyir
Erken tanı ve uygun tedavi ile seyir genellikle iyidir ve kalıcı nörolojik etkilenme nadirdir. Fenestrasyon sonrası bir kısım olguda kistte yeniden BOS birikmesi (nüks) görülebilir ve belirtiler tekrarlarsa revizyon gerekebilir; bu nedenle ameliyat sonrası MR ile takip önerilir. Asemptomatik kistlerde gereksiz cerrahiden kaçınılır. Sonuçlar kistin yeri, boyutu ve hastaya göre değişir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Al-Holou WN, et al. Prevalence and natural history of arachnoid cysts in children. J Neurosurg Pediatr. 2010.
- Pradilla G, Jallo G. Arachnoid cysts: case series and review of the literature. Neurosurg Focus. 2007.
- Galassi E, et al. CT scan and metrizamide CT cisternography in arachnoid cysts of the middle cranial fossa. Surg Neurol. 1982.
- Tamburrini G, et al. Sylvian fissure arachnoid cysts: a survey of natural history and surgical strategies. Childs Nerv Syst. 2008.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.