Servikoserebral Arter Disseksiyonu
Servikoserebral arter disseksiyonu, boyun ve beyin atardamarlarının (karotis veya vertebral arter) duvar tabakaları arasına kan sızması sonucu damar içi daralma veya tıkanma ile sonuçlanan bir durumdur. Genç ve orta yaştaki erişkinlerde inmenin önemli bir nedenidir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Arter disseksiyonu, internal karotis arter veya vertebral arter duvar tabakaları arasında yırtılma ve duvar içine kan birikmesi (intramural hematom) ile gelişir. Bu birikim damar lümenini daraltır veya tıkar; bazen damar duvarında balonlaşma (psödoanevrizma) oluşturur. Genç ve orta yaş erişkinlerdeki iskemik inmelerin önemli bir bölümünden sorumludur ve önemli bir damarsal acildir.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Disseksiyon, kafa-boyun travması, ani boyun rotasyonu/ekstansiyonu veya boyun manipülasyonu gibi mekanik etkilerle ya da kendiliğinden (spontan) gelişebilir. Spontan olgularda damar duvarını zayıflatan altta yatan bir damar hastalığı (örneğin fibromüsküler displazi, Ehlers-Danlos veya Marfan sendromu) olabilir. Öksürme, kusma veya bazı spor hareketleri gibi küçük zorlanmalar da tetikleyebilir. Yüksek tansiyon ve migren ek risk faktörleridir.
Belirtiler
Karotis disseksiyonunda ani başlayan tek taraflı boyun, çene veya yüz ağrısı, aynı tarafta göz kapağı düşmesi ve pupil küçülmesi (Horner sendromu) ve nabızla uyumlu kulak çınlaması görülebilir. Vertebral arter disseksiyonunda ense/oksipital ağrı, baş dönmesi, çift görme, denge bozukluğu ve yutma güçlüğü olabilir. Disseksiyon sonrası saatler-günler içinde geçici iskemik atak veya inme gelişebilir; bu nedenle erken tanı önemlidir.
Tanı
İlk basamak görüntüleme, hızlı ve girişimsel olmayan BT anjiyografi veya MR anjiyografidir. Yağ baskılı T1 MR sekansları damar duvarındaki intramural hematomu gösterir. Tipik bulgular uzun segment ince daralma, alevlenme biçimli daralma ve ikili lümen görünümüdür. Dijital subtraksiyon anjiyografisi (DSA) altın standart olmakla birlikte girişimsel olduğundan, çoğunlukla yalnızca tanı netleşmediğinde veya endovasküler tedavi planlanıyorsa kullanılır.
Tedavi
Tedavinin amacı pıhtı kaynaklı (tromboembolik) inmeyi önlemektir. Birinci basamak, antitrombotik tedavidir; çalışmalar antikoagülan ve antiplatelet tedavinin benzer etkinlikte olduğunu göstermiştir. Tedavi genellikle birkaç ay sürdürülür, ardından antiplatelet ile devam edilir. Endovasküler tedavi (stent/balon) ya da nadiren cerrahi, konservatif tedaviye yanıt vermeyen ilerleyici darlık, tekrarlayan emboli veya yetersiz beyin kan akımı gibi seçilmiş durumlarda düşünülür.
Prognoz
Disseksiyonların büyük çoğunluğu birkaç ay içinde kendiliğinden iyileşir (damarın yeniden açılması ve duvar içindeki kanın emilmesi). En yüksek inme riski ilk günler ve haftalardadır; erken antitrombotik tedavi bu riski azaltır. İyileşme döneminde boyun zorlayan hareketler ve temaslı sporlardan kaçınılması önerilir. Tekrarlama riski genellikle düşüktür ancak altta yatan damar hastalığı varsa artar. Sonuçlar hastaya göre değişir ve garanti edilemez.
Kaynaklar
- Markus HS, et al. Antiplatelet versus Anticoagulation in Cervical Artery Dissection (CADISS). Lancet Neurol. 2015.
- Engelter ST, et al. Cervical artery dissection: trauma and other potential mechanical triggers. Lancet Neurol. 2009.
- Debette S, Leys D. Cervical-artery dissections: predisposing factors, diagnosis, and outcome. Lancet Neurol. 2009.
- StatPearls — Cervical Artery Dissection. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.