Dural Arteriovenöz Fistül (DAVF)
Dural arteriovenöz fistül, beyin zarındaki (dura) atardamarlar ile venöz sinüsler veya kortikal toplardamarlar arasında oluşan anormal doğrudan bağlantıdır. Riski, venöz drenajın yönüne bağlıdır; kortikal toplardamara geri kaçış olan tipler kanama açısından daha tehlikelidir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Dural arteriovenöz fistül (DAVF), dura içindeki atardamarlar ile venöz sinüsler (transvers, sigmoid, kavernöz, süperior sagittal sinüs) veya kortikal toplardamarlar arasında, kılcal damar ağını atlayan anormal doğrudan bir arteriovenöz bağlantıdır. İntrakranial damarsal malformasyonların bir bölümünü oluşturur ve genellikle orta-ileri yaşta görülür. En sık transvers-sigmoid sinüs bölgesinde yerleşir.
Nedenler ve Sınıflama
DAVF'lerin çoğu edinseldir, doğuştan değildir. Venöz sinüs trombozu, travma, cerrahi veya enfeksiyon sonrası gelişen venöz basınç artışı zemininde dural damarlarda fistül oluşumu izlenir. Risk, venöz drenaj paternine göre belirlenir ve Borden ile Cognard sınıflamalarıyla derecelendirilir: sinüse doğru anterograd drene olan ve kortikal toplardamara geri kaçışı olmayan tipler iyi huyludur; kortikal venöz reflü bulunan tipler kanama ve nörolojik bozulma açısından daha yüksek risk taşır.
Belirtiler
İyi huylu tiplerde en sık belirti nabızla eşzamanlı kulak çınlamasıdır (pulsatil tinnitus); kronik baş ağrısı eşlik edebilir, bazı olgular belirtisizdir. Agresif tiplerde beyin kanaması, odak nörolojik kayıplar, nöbet ve kronik venöz basınç artışına bağlı bilişsel gerileme görülebilir. Kavernöz sinüs yerleşimli fistüllerde göz fırlaması (proptoz), göz kızarıklığı, çift görme ve görme kaybı; spinal yerleşimde ise ilerleyici bacak güçsüzlüğü ve yürüme bozukluğu ortaya çıkabilir.
Tanı
İlk basamak değerlendirme beyin MR ve MR venografidir; genişlemiş kortikal toplardamarları, venöz konjesyonu ve geçirilmiş kanama izlerini gösterebilir. BT anjiyografi besleyici damarları ve venöz drenajı değerlendirir. Dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA) altın standarttır; fistülün yerini, besleyici atardamarları ve venöz drenaj paternini ortaya koyarak Borden/Cognard sınıflamasının yapılmasını sağlar. Ayırıcı tanıda AVM, kavernöz malformasyon ve venöz sinüs trombozu düşünülmelidir.
Tedavi
Tedavi kararı venöz drenaj paternine, belirtilere ve kanama öyküsüne göre verilir. İyi huylu, belirtisiz veya hafif belirtili olgular düzenli görüntülemeyle izlenebilir. Birinci basamak aktif tedavi genellikle endovasküler embolizasyondur (atardamar veya toplardamar yolundan fistülün kapatılması). Endovasküler yolla ulaşılamayan, karmaşık veya başarısız olgularda cerrahi olarak fistülün kapatılması yapılır; seçilmiş küçük lezyonlarda stereotaktik radyocerrahi bir seçenek olabilir.
Prognoz
Prognoz büyük ölçüde venöz drenaj tipine bağlıdır. Kortikal venöz reflü olmayan iyi huylu tiplerde yıllık kanama riski düşüktür ve seyir genellikle iyidir. Doğrudan kortikal toplardamara drene olan agresif tiplerde kanama ve ilerleyici nörolojik bozulma riski belirgin yüksektir; bu nedenle tedavi önerilir. Tedavi sonrası nüks görülebileceğinden görüntüleme ile takip gerekir. Sonuçlar hastaya göre değişir ve garanti edilemez.
Kaynaklar
- Borden JA, Wu JK, Shucart WA. A Proposed Classification for Dural Arteriovenous Fistulous Malformations. J Neurosurg. 1995.
- Cognard C, et al. Cerebral Dural Arteriovenous Fistulas: Clinical and Angiographic Correlation. Radiology. 1995.
- Reynolds MR, et al. Intracranial Dural Arteriovenous Fistulae. Stroke (AHA/ASA). 2017.
- StatPearls — Dural Arteriovenous Fistula. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.