Erişkin Spinal Deformite
Erişkin spinal deformite (ASD), erişkinlerde omurganın üç boyutlu eğriliğidir: yana eğrilik (skolyoz), öne kamburlaşma (kifoz) ve bel çukurluğunun (lordoz) kaybı. En sık yaşa bağlı dejeneratif zeminde gelişir. Bel/sırt ağrısı, öne eğik duruş ve denge bozukluğu ile seyreder; tedavide sagittal denge kavramı belirleyicidir.
Son güncelleme: 2026-06-06
Tanım
Erişkin spinal deformite (Adult Spinal Deformity, ASD), iskelet gelişimi tamamlanmış erişkinlerde omurganın üç boyutlu deformitesini tanımlar. Bileşenleri arasında koronal planda yana eğrilik (skolyoz, >10° Cobb açısı), sagittal planda öne kamburlaşma (kifoz) ve bel lordozunun düzleşmesi ile sagittal dengesizlik (öne yatık gövde duruşu) yer alır. Genç idiyopatik skolyozdan farklı olarak ASD'de ağrı ve fonksiyon kaybı ön plandadır.
Nedenler ve Sınıflama
En sık tip de novo (primer dejeneratif) deformitedir: disk yüksekliği kaybı, faset artrozu, asimetrik dejenerasyon ve osteoporotik kırıklar zamanla ilerleyici eğriliğe yol açar; tipik hasta ileri yaşta, osteoporozlu kadındır. Diğer nedenler arasında çocukluk çağı idiyopatik skolyozunun erişkinde ilerlemesi, geçirilmiş cerrahiye bağlı (iatrojenik) deformite ve sekonder nedenler (nöromüsküler hastalıklar, konjenital anomaliler, enfeksiyon, tümör) bulunur. Yaş, kadın cinsiyet, osteoporoz, sigara ve obezite başlıca risk faktörleridir. Prevalans yaşla belirgin artar.
Spino-Pelvik Parametreler ve Sagittal Denge
Erişkin deformitede fonksiyonel sonuçları belirleyen en önemli faktör sagittal dengedir. Bu denge matematiksel parametrelerle tanımlanır: pelvik insidans (PI, kişiye özgü sabit anatomik açı), pelvik tilt (PT, kompansasyon göstergesi), sakral eğim (SS) ve PI = PT + SS ilişkisi. İdeal bel lordozu yaklaşık PI değerine yakın olmalıdır (PI-LL uyumsuzluğu ne kadar büyükse dengesizlik o kadar fazladır). C7'den çizilen dikey çizginin sakruma uzaklığı (SVA) >5 cm olduğunda fonksiyonel kısıtlılık, ağrı ve düşme riski artar. SRS-Schwab sınıflaması bu parametreleri eğri tipiyle birlikte kullanır.
Belirtiler
En sık şikâyet, ayakta durma ve yürümeyle artan, dinlenmeyle kısmen azalan bel ve sırt ağrısıdır. Sagittal dengesizlikte hasta dik durabilmek için kalça ve dizlerini bükerek kompansasyon yapar; bu çabuk yorulmaya ve ileri olgularda öne yatık, yere bakar bir duruşa yol açar. Eşlik eden kanal darlığında bacağa yayılan ağrı ve nörojenik kladikasyo, sinir kökü basısında radikülopati görülür. Görünüm bozukluğu (kamburluk, gövde asimetrisi, boy kaybı) ve yaşam kalitesinde azalma sık eşlik eder.
Tanı
Tanının temeli, hasta ayaktayken çekilen tüm omurga (36-inç) grafileridir. Ön-arka grafide Cobb açısı, koronal denge ve omuz/pelvis seviyesi; yan grafide torakal kifoz, lomber lordoz ve spino-pelvik parametreler (PI, PT, SS, SVA) ölçülür. MR sinir kökü ve kanal basısını, disk dejenerasyonunu gösterir. BT kemik anatomisi ve cerrahi planlama (pedikül vidası yerleşimi) için kullanılır. Düşük radyasyonlu ayakta 3B görüntüleme (EOS) parametre ölçümünde ve alt ekstremite kompansasyonunun değerlendirilmesinde yardımcıdır. Osteoporoz açısından kemik dansitometrisi önemlidir.
Tedavi Seçenekleri
Hafif-orta semptomlu, denge bozukluğu belirgin olmayan olgularda konservatif yaklaşım uygulanır: egzersiz ve fizik tedavi, core güçlendirme, ağrı yönetimi, osteoporoz tedavisi ve seçilmiş olgularda enjeksiyonlar. Cerrahi; ilerleyici deformite, belirgin sagittal dengesizlik, dirençli ağrı ve nörolojik defisit durumunda düşünülür. Hedef yeterli dekompresyon ile birlikte sagittal/koronal dengenin ve lordozun restorasyonudur. Teknikler arasında posterior füzyon ve enstrümantasyon, interbody füzyon ve gerektiğinde osteotomiler (PSO, VCR) ile minimal invaziv yaklaşımlar yer alır. ASD cerrahisi majör bir girişimdir; komplikasyon ve revizyon oranları yüksek olabilir, bu nedenle hasta seçimi ve cerrahi planlama kritiktir.
Prognoz ve Komplikasyonlar
Uygun seçilmiş hastalarda dengenin restorasyonu ağrı ve fonksiyonda belirgin iyileşme sağlar. Ancak ASD cerrahisi yüksek komplikasyon oranlarıyla bilinir; proksimal junctional kifoz (PJK), psödoartroz, enfeksiyon ve implant yetmezliği görülebilir ve özellikle yaşlı/osteoporotik hastalarda risk artar. Komplikasyonları azaltmak için osteoporoz optimizasyonu, kan kaybını azaltan önlemler ve uygun füzyon stratejileri uygulanır. Sonuçlar yaşa, kemik kalitesine ve deformitenin şiddetine göre bireysel olarak değişir.
Kaynaklar
- Schwab F, et al. Scoliosis Research Society—Schwab Adult Spinal Deformity Classification. Spine. 2012.
- Ames CP, et al. Adult Spinal Deformity: Epidemiology, Health Impact, Evaluation, and Management. Spine Deform.
- Scoliosis Research Society (SRS) — Adult Spinal Deformity resources.
- StatPearls — Adult Spinal Deformity. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.