Geçici İskemik Atak (TIA)
Geçici iskemik atak (TIA), beyin kan akımının kısa süreli azalmasıyla ortaya çıkan, genellikle bir saatten kısa süren ve kalıcı hasar bırakmadan tamamen düzelen inme benzeri belirtilerdir. Kalıcı infarkt olmasa da yüksek inme riskinin habercisidir ve acil değerlendirme gerektirir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Geçici iskemik atak (TIA), beyne giden kan akımının geçici olarak azalması sonucu ani başlayan, kısa süren (çoğunlukla bir saatten az) ve tam olarak düzelen nörolojik belirtilerdir. Görüntülemede kalıcı bir infarkt (doku ölümü) saptanmaz. Güncel yaklaşım, difüzyon MR'ında akut infarkt bulunmadığında durumu TIA olarak tanımlar. TIA bir 'mini inme' değil, yaklaşan inmenin uyarı işaretidir.
Nedenler ve Risk Faktörleri
TIA'nın mekanizmaları iskemik inme ile aynıdır: en sık boyun ve beyin atardamarlarındaki aterosklerotik plaktan kopan pıhtılar (tromboembolizm), ardından kalp kaynaklı emboli (özellikle atriyal fibrilasyon) ve küçük damar hastalığı gelir. Risk faktörleri yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, atriyal fibrilasyon, sigara, ileri yaş ve karotis (şah damarı) darlığıdır.
Belirtiler
Belirtiler ani başlar ve tam düzelir. Ön dolaşım tutulumunda tek taraflı kol/bacak güçsüzlüğü veya uyuşma, konuşma bozukluğu ve tek gözde geçici görme kaybı (perde iner gibi) görülür. Arka dolaşım tutulumunda baş dönmesi, çift görme, konuşma ve yutma güçlüğü, denge bozukluğu olabilir. Belirtilerin tamamen geçmiş olması durumu önemsizleştirmez; her TIA acil değerlendirilmelidir.
Tanı
TIA nörolojik bir acildir ve değerlendirme ilk 24-48 saatte yapılmalıdır. Difüzyon ağırlıklı MR akut infarktı dışlamak için kullanılır; kanama şüphesinde beyin BT yapılır. Damar değerlendirmesi için karotis Doppler ultrason, BT/MR anjiyografi uygulanır. Kalp kaynağını araştırmak için EKG, ritim takibi (Holter) ve ekokardiyografi yapılır. Erken risk belirlemesinde klinik skorlamalar yardımcı olur.
Tedavi
Amaç inmeyi önlemektir. Erken dönemde antiplatelet tedavi başlanır; yüksek riskli hastalarda kısa süreli ikili antiplatelet tedavi inme riskini azaltır. Atriyal fibrilasyon varsa antikoagülan tedavi tercih edilir. Statin, tansiyon ve diyabet kontrolü ile yaşam tarzı değişiklikleri uygulanır. Belirgin (semptomatik) karotis darlığında, ideal olarak erken dönemde karotis cerrahisi (endarterektomi) veya stent değerlendirilir.
Prognoz
TIA, yüksek erken inme riskinin habercisidir; risk özellikle ilk günler ve haftalarda yüksektir. Erken tanı, antiplatelet/antikoagülan tedavi, statin ve risk faktörü kontrolü inme riskini önemli ölçüde azaltır. İlaçların düzenli kullanımı ve takip kritiktir; tedavinin hasta tarafından kesilmesi riski artırır. Sonuçlar hastaya göre değişir ve garanti edilemez.
Kaynaklar
- Kleindorfer DO, et al. Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and TIA. Stroke (AHA/ASA). 2021.
- Johnston SC, et al. Clopidogrel and Aspirin in Acute Ischemic Stroke and High-Risk TIA (POINT). N Engl J Med. 2018.
- Rothwell PM, et al. Effect of urgent treatment of TIA and minor stroke (EXPRESS). Lancet. 2007.
- StatPearls — Transient Ischemic Attack. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.