Glioblastom
Glioblastom (glioblastoma, IDH-wild type), erişkinlerde en sık görülen ve en agresif primer malign beyin tümörüdür. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sınıflamasında derece 4 olarak yer alır ve hızlı büyüme ile çevre beyin dokusuna yayılma eğilimi gösterir.
Son güncelleme: 2026-06-06
Tanım
Glioblastom, beynin destek hücrelerinden (glial hücreler, özellikle astrositler) köken alan yüksek dereceli bir tümördür. DSÖ 2021 santral sinir sistemi tümörleri sınıflamasında derece 4 astrositik tümör olarak tanımlanır. Mikroskobik düzeyde belirgin hücre çoğalması, damar artışı (mikrovasküler proliferasyon) ve nekroz alanları ile karakterizedir.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Çoğu olgu sporadik (rastlantısal) gelişir ve belirgin bir neden saptanmaz. Bilinen tek çevresel risk faktörü kafaya yönelik yüksek doz iyonlaştırıcı radyasyon öyküsüdür. Bazı kalıtsal sendromlar (örneğin Li-Fraumeni, Turcot) artmış risk taşır. İleri yaş, görülme sıklığını artıran bir etkendir.
Belirtiler
Belirtiler tümörün yeri ve büyüme hızına bağlıdır. Sıklıkla giderek kötüleşen baş ağrısı, bulantı-kusma (kafa içi basınç artışına bağlı), nöbetler, konuşma veya hareket bozuklukları, kişilik ve bilişsel değişiklikler görülür. Belirtiler genellikle haftalar içinde ilerler.
Tanı
Kontrastlı manyetik rezonans görüntüleme (MR) ilk basamak görüntülemedir; tipik olarak çevresel kontrast tutan, ortası nekrotik ve ödemle çevrili bir kitle görülür. Kesin tanı, cerrahi sırasında alınan veya biyopsi ile elde edilen dokunun patolojik ve moleküler (IDH, MGMT metilasyonu gibi) incelemesiyle konur.
Tedavi
Standart yaklaşım, mümkün olan en geniş güvenli cerrahi rezeksiyonu takiben eş zamanlı radyoterapi ve temozolomid kemoterapisini (Stupp protokolü) içerir. Tümörün yerine ve hastanın durumuna göre tedavi bireyselleştirilir. Tedavi, multidisipliner bir ekip (beyin cerrahisi, radyasyon onkolojisi, tıbbi onkoloji) tarafından planlanır.
Prognoz
Glioblastom agresif bir tümördür ve mevcut tedavilere rağmen prognozu sınırlıdır; MGMT promotor metilasyonu gibi moleküler özellikler tedavi yanıtını etkileyebilir. Tedavinin amacı sıklıkla hastalığı kontrol altına almak ve yaşam kalitesini korumaktır. Sonuçlar hastadan hastaya değişir ve hiçbir sonuç garanti edilmez.
Kaynaklar
- Stupp R, et al. Radiotherapy plus concomitant and adjuvant temozolomide for glioblastoma. N Engl J Med. 2005.
- Louis DN, et al. The 2021 WHO Classification of Tumors of the Central Nervous System. Neuro Oncol. 2021.
- StatPearls — Glioblastoma Multiforme. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.