İntraserebral Hematom
İntraserebral hematom (ICH), beyin dokusunun içinde gelişen kanamadır. Spontan (sıklıkla yüksek tansiyona bağlı) veya travmatik olabilir; spontan formu hemorajik inmenin en sık türüdür. Kanama beyin dokusuna doğrudan zarar verir, kitle etkisi yaratır ve kafa içi basıncı yükseltir. Acil tanı ve uygun yönetim gerektirir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
İntraserebral hematom, beyin parankimi (dokusu) içinde toplanan kandır. Spontan (travma dışı) intraserebral kanama, hemorajik inmenin en sık görülen biçimidir ve tüm inmelerin yaklaşık %10-15'ini oluşturur. Beyin içi kanama, doğrudan doku hasarı, çevre dokuda ödem ve artmış kafa içi basınç nedeniyle ciddi bir tablodur. Travmatik intraserebral hematom ise kafa travmasına bağlı olarak, sıklıkla kontüzyon alanlarıyla birlikte gelişir.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Spontan kanamanın en sık nedeni kronik yüksek tansiyondur; bu kanamalar tipik olarak bazal ganglionlar, talamus, pons ve serebellum gibi derin bölgelerde yerleşir. İleri yaşta beyin damar duvarında amiloid birikimi (serebral amiloid anjiopati) korteks yüzeyine yakın (lobar) kanamalara yol açabilir. Diğer nedenler arasında damar yapısı bozuklukları (arteriyovenöz malformasyon, kavernom), kan sulandırıcı ilaç kullanımı, pıhtılaşma bozuklukları, bazı uyuşturucu maddeler ve tümör içi kanama yer alır. Travmatik formu ise doğrudan kafa darbesi ve kontüzyon ile ilişkilidir.
Belirtiler
Belirtiler kanamanın yerine ve büyüklüğüne göre değişir. Sık görülen bulgular ani başlayan şiddetli baş ağrısı, vücudun bir yanında güçsüzlük veya felç (hemiparezi/hemipleji), duyu kaybı, konuşma bozukluğu (afazi, dizartri) ve nöbetlerdir. Büyük kanamalarda bilinç giderek bozulur; kusma, bradikardi ve kan basıncı yükselmesi kafa içi basınç artışını gösterir. Beyin sapı veya serebellum kanamalarında bilinç kaybı, denge bozukluğu ve solunum sorunları ön planda olabilir.
Tanı
Acil kontrastsız beyin BT altın standarttır; taze kanama hiperdens (parlak) görünür ve hematom hacmi hızla hesaplanabilir. BT anjiografi, damar yapısı bozukluklarını taramak ve aktif kanama riskini (kontrast sızıntısı, 'spot sign') değerlendirmek için kullanılabilir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR), kanamanın nedenini araştırmada (damar malformasyonu, tümör, eski mikrokanamalar) ve subakut dönemde değerlidir. Genç hastalarda veya damarsal neden şüphesinde dijital subtraksiyon anjiografi (DSA) yapılabilir. Kan sulandırıcı kullanımı ve pıhtılaşma durumunu değerlendirmek için laboratuvar testleri istenir.
Tedavi Yaklaşımı
İlk yaklaşım hava yolu, solunum ve dolaşımın güvence altına alınmasıdır. Yüksek kan basıncının kontrollü biçimde düşürülmesi, kan sulandırıcı kullanan hastalarda ilaç etkisinin geri çevrilmesi ve kafa içi basıncın yönetimi (baş elevasyonu, sedasyon, ozmotik tedavi) temel adımlardır. Kan şekeri ve ateş kontrolü, derin ven trombozu profilaksisi ve aspirasyonun önlenmesi yoğun bakım yönetiminin parçasıdır. Nöbet profilaksisi rutin önerilmez; antiepileptik tedavi yalnızca klinik nöbet durumunda kullanılır.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi kararı kanamanın yeri, büyüklüğü ve hastanın nörolojik durumuna göre verilir. Serebellar (beyincik) hematomlarda, özellikle çapı büyükse, beyin sapına bası veya hidrosefali varsa acil cerrahi boşaltma güçlü biçimde önerilir. Yüzeyel yerleşimli (lobar) hematomlarda cerrahi seçilmiş olgularda düşünülebilir. Derin yerleşimli hematomlarda rutin cerrahi genellikle önerilmez, ancak büyük hacim ve ilerleyici kötüleşme gibi durumlarda değerlendirilebilir. Beyin içi sıvı boşluklarına (ventrikül) açılan kanama ve hidrosefali varlığında eksternal ventriküler drenaj uygulanabilir. Minimal invaziv (stereotaktik veya endoskopik) boşaltma yöntemleri seçilmiş olgularda kullanılabilir; bu seçeneklerin yararı hâlâ araştırılmaktadır.
Seyir, İyileşme ve Önleme
İntraserebral hematom inmenin yüksek riskli bir türüdür; gidişat kanamanın hacmi, yeri, hastanın yaşı ve başvurudaki bilinç düzeyiyle ilişkilidir ve ICH skoru gibi araçlarla değerlendirilir. İyileşme en hızlı ilk aylarda gerçekleşir ve erken rehabilitasyon (fizik tedavi, konuşma terapisi) önemlidir. Tekrarlama riskini azaltmak için en etkili önlem sıkı kan basıncı kontrolüdür; yaşam tarzı düzenlemeleri ve kan sulandırıcı kullanımının dikkatle değerlendirilmesi de katkı sağlar. Sonuçlar hastadan hastaya değişir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Greenberg SM, et al. 2022 Guideline for the Management of Patients With Spontaneous Intracerebral Hemorrhage. Stroke. 2022.
- Hemphill JC 3rd, et al. The ICH Score: A Simple, Reliable Grading Scale for Intracerebral Hemorrhage. Stroke. 2001.
- Anderson CS, et al. Rapid Blood-Pressure Lowering in Acute Intracerebral Hemorrhage (INTERACT-2). N Engl J Med. 2013.
- Mendelow AD, et al. Early Surgery in Spontaneous Supratentorial Lobar Intracerebral Haematomas (STICH II). Lancet. 2013.
- Hanley DF, et al. Thrombolytic Removal of Intraventricular Haemorrhage (CLEAR III). Lancet. 2017.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.