Beyin ve Omurga Travması

Epidural hematom (ekstradural hematom, EDH), kafatasının iç yüzeyi ile beyin zarı (dura mater) arasında biriken kanamadır. Sıklıkla orta meningeal arterin temporal kemik kırığı ile yaralanması sonucu gelişir, hızla büyüyebilir ve erken cerrahi boşaltma ile genellikle iyi sonuç verir. Acil tanı gerektiren bir beyin cerrahisi durumudur.

Akut subdural hematom (aSDH), beyin zarlarından dura mater ile araknoid arasındaki boşlukta, travmadan sonraki ilk günlerde biriken kan koleksiyonudur. Çoğunlukla ciddi kafa travması sonrası gelişir, sıklıkla eşlik eden beyin hasarı bulunur ve hızlı tanı ile cerrahi tedavi gerektirebilir.

İntraserebral hematom (ICH), beyin dokusunun içinde gelişen kanamadır. Spontan (sıklıkla yüksek tansiyona bağlı) veya travmatik olabilir; spontan formu hemorajik inmenin en sık türüdür. Kanama beyin dokusuna doğrudan zarar verir, kitle etkisi yaratır ve kafa içi basıncı yükseltir. Acil tanı ve uygun yönetim gerektirir.

Travmatik subaraknoid kanama (tSAK), kafa travması sonrası beyin yüzeyini saran subaraknoid aralığa (beyin omurilik sıvısının bulunduğu boşluk) olan kanamadır. Orta-ağır kafa travmalarında en sık görülen kanama tipidir. İzole ve ince kanamalarda seyir genellikle iyidir; eşlik eden lezyonlarla birlikte ise daha ciddi olabilir.

Diffüz aksonal hasar (DAI), yüksek hızlı dönme ve hızlanma-yavaşlama travması sonucu beyin ak maddesindeki sinir lifi uzantılarında (aksonlarda) yaygın yırtılma (shear) yaralanmasıdır. Ağır travmatik beyin hasarının önemli nedenlerinden biridir; sıklıkla uzamış bilinç kaybı ile seyreder ve görüntülemede beklenenden daha az bulgu verebilir.

Çökme kırıkları (deprese kafatası kırıkları), kafatası kemik parçalarının beyin yüzeyine doğru içeri çökmesiyle oluşan travmatik kırıklardır. Kapalı (basit) veya açık (kompound) olabilir; açık kırıklarda enfeksiyon riski yüksektir. Tedavi kırığın tipine, çökme derecesine ve eşlik eden yaralanmalara göre planlanır.

Kafa tabanı kırıkları, kafatasının tabanını oluşturan kemiklerdeki travmatik kırıklardır. Bu kemiklerden kafa sinirleri ve damarlar geçtiği için, beyin omurilik sıvısı sızıntısı (fistül), kafa siniri hasarı ve damar yaralanması gibi komplikasyonlara yol açabilir. Tanı ince kesitli BT ile konur ve çoğu olgu konservatif izlenir.

Kronik travmatik ensefalopati (KTE/CTE), tekrarlayan kafa travmaları ve hafif darbeler sonrası yıllar içinde gelişen ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. Beyinde anormal tau proteini birikimi ile karakterizedir. Özellikle temas sporlarıyla uğraşanlarda ve tekrarlayan kafa travmasına maruz kalanlarda görülür; kesin tanı şu an için ölüm sonrası inceleme ile konur.

Servikal kırıklar, boyun omurlarını (C1-C7) etkileyen travmatik yaralanmalardır ve spinal travmaların önemli bir bölümünü oluşturur. Trafik kazaları, yüksekten düşme, dalış ve spor yaralanmaları en sık nedenlerdir. Servikal omurga, üst (C1-C2) ve alt (C3-C7) bölgelere ayrılır ve her bölgenin kendine özgü kırık tipleri vardır. Tedavi, kırığın tipine, stabilitesine ve nörolojik duruma göre konservatif veya cerrahi olabilir.

Torakal ve lomber vertebra kırıkları, sırtın orta ve alt bölümlerini etkileyen travmatik yaralanmalardır ve tüm spinal kırıkların büyük bölümünü oluşturur. En sık yüksekten düşme, trafik kazaları ve spor yaralanmaları sonucu gelişir. Torakolomber bileşke (T11-L2), rijit torakal omurga ile hareketli lomber omurga arasında geçiş bölgesi olduğu için en sık kırık yeridir. Tedavi, instabilite derecesine, nörolojik duruma ve ağrı şiddetine göre konservatif veya cerrahi olabilir.

Spinal kord yaralanması (SCI), omuriliğin travmatik veya travma dışı nedenlerle hasar görmesi sonucu motor, duyu ve otonom işlevlerin kaybıyla seyreden ciddi bir nörolojik durumdur. En sık nedenler trafik kazaları, yüksekten düşme ve spor yaralanmalarıdır. Servikal seviye yaralanmaları tetrapleji, torakal-lomber yaralanmalar parapleji ile sonuçlanabilir. Yaralanmanın ciddiyeti ve prognozu ASIA skalasıyla değerlendirilir.