İskemik İnme (Beyin Felci)
İskemik inme, beyni besleyen bir atardamarın pıhtı veya aterosklerotik plak ile tıkanması sonucu beyin dokusunun oksijensiz kalması ve hücre ölümüyle gelişen akut nörolojik acildir. Tüm inmelerin yaklaşık %85'ini oluşturur; tedavide zaman kritiktir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
İskemik inme, beyin dokusunu besleyen bir arterin tıkanması sonucu beyin hücrelerinin oksijen ve glukozdan yoksun kalarak ölmesiyle ortaya çıkan durumdur. 'Beyin felci' veya 'beyin enfarktüsü' olarak da bilinir ve tüm inmelerin yaklaşık %85'ini oluşturur. İnfarkt çekirdeği (geri dönüşsüz hasarlı doku) çevresinde, kan akımı azalmış ancak henüz ölmemiş kurtarılabilir bir bölge (penumbra) bulunur; tedavinin temel amacı bu dokuyu kurtarmaktır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
İskemik inme; büyük damar aterosklerozu, kalp kaynaklı emboli (en sık atriyal fibrilasyon), küçük damar (laküner) hastalığı veya daha nadir nedenlerle gelişebilir. Başlıca değiştirilebilir risk faktörleri yüksek tansiyon (en önemlisi), diyabet, yüksek kolesterol, atriyal fibrilasyon, sigara, obezite, hareketsizlik ve uyku apnesidir. Yaş, cinsiyet, ailesel yatkınlık ve geçirilmiş inme/TIA ise değiştirilemeyen faktörlerdir. Risk faktörlerinin kontrolü inme olgularının büyük kısmının önlenebileceğini göstermektedir.
Belirtiler
Belirtiler genellikle ani başlar ve tıkanan damarın beslediği bölgeye göre değişir. Halk için tanınması kolaylaştıran FAST kuralı önemlidir: yüzde asimetri (Face), tek taraflı kol/bacak güçsüzlüğü (Arm), konuşma bozukluğu (Speech) ve vakit kaybetmeden acil yardım çağırma (Time). Bunlara ek olarak tek taraflı uyuşma, ani görme kaybı, çift görme, baş dönmesi, denge ve yürüme bozukluğu görülebilir. Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
Tanı
İlk inceleme, kanamayı dışlamak için kontrastsız beyin bilgisayarlı tomografisidir (BT); bu, pıhtı eritici tedavinin uygulanabilmesi için zorunludur. Difüzyon ağırlıklı MR (DWI) akut infarktı erken ve duyarlı biçimde gösterir. Tıkanan damarı belirlemek ve mekanik tedavi kararı için BT/MR anjiyografi ve gerektiğinde perfüzyon görüntülemesi kullanılır. Tedavi sonrası inme nedenini araştırmak için karotis Doppler, EKG, ritim takibi ve ekokardiyografi yapılır.
Tedavi
Akut dönemde amaç tıkalı damarı bir an önce açmaktır. Uygun hastalarda ilk saatlerde damar yoluyla pıhtı eritici tedavi (tromboliz) uygulanır. Büyük damar tıkanıklığında, kateterle pıhtının çıkarıldığı mekanik trombektomi seçilmiş olgularda geç pencerede dahi fayda sağlayabilir. Erken dönemde antiplatelet tedavi başlanır. Uzun dönemde inme nüksünü önlemek için antiplatelet veya (atriyal fibrilasyonda) antikoagülan tedavi, statin, tansiyon ve diyabet kontrolü ile yaşam tarzı değişiklikleri uygulanır.
Prognoz ve Rehabilitasyon
Sonuçlar; tedaviye başlama zamanı, infarktın yeri ve büyüklüğü, hastanın yaşı ve eşlik eden hastalıklarla yakından ilişkilidir. Erken ve etkin tedavi iyileşme şansını artırır. Rehabilitasyon (fizik tedavi, ergoterapi, konuşma terapisi) fonksiyonel kazanım için önemlidir; iyileşmenin büyük bölümü ilk aylarda gerçekleşir. Sonuçlar hastaya göre değişir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Powers WJ, et al. Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke. Stroke (AHA/ASA). 2019.
- Goyal M, et al. Endovascular thrombectomy after large-vessel ischaemic stroke (HERMES meta-analysis). Lancet. 2016.
- Nogueira RG, et al. Thrombectomy 6 to 24 Hours after Stroke (DAWN). N Engl J Med. 2018.
- StatPearls — Ischemic Stroke. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.