Karotis Arter Hastalığı (Karotis Stenoz)
Karotis arter hastalığı, boyundaki ana atardamarlarda (karotis arter) aterosklerotik plak birikmesi nedeniyle oluşan daralmadır. Beyne giden kan akımını azaltır ve iskemik inme riskini artırır; çoğu kez sessizdir ve plaktan kopan parçalar damar tıkanmasına yol açabilir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Karotis arter hastalığı, internal karotis arterde aterosklerotik plak birikimine bağlı ilerleyici daralma (stenoz) ve beyin kan akımında azalma ile seyreden damarsal bir hastalıktır. En sık tutulum yeri, ortak karotis arterin internal ve eksternal dallara ayrıldığı karotis bifurkasyonudur; bu bölgedeki türbülan akım plak oluşumunu kolaylaştırır. İskemik inmelerin önemli bir bölümünden sorumlu tutulur ve sıklığı yaşla birlikte artar.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Hastalığın zeminini ateroskleroz oluşturur. Başlıca risk faktörleri yüksek tansiyon, yüksek kolesterol (yüksek LDL), diyabet, sigara kullanımı, ileri yaş, ailesel yatkınlık ve obezitedir. Plak, lipid çekirdeği ve fibröz kapsülden oluşur; ince kapsüllü, geniş lipid çekirdekli kırılgan plaklar yırtılmaya ve damar içinde pıhtı oluşmasına daha yatkındır.
Belirtiler
Karotis darlığının önemli bir kısmı belirti vermez ve muayenede duyulan üfürüm (bruit) ya da rastlantısal görüntüleme ile saptanır. Belirti veren olgularda geçici iskemik atak (TIA) görülebilir: karşı taraf kol-bacakta geçici güçsüzlük, uyuşma, konuşma bozukluğu veya tek gözde geçici görme kaybı (amaurosis fugax). Kalıcı belirtilerle seyreden iskemik inme acil bir durumdur.
Patofizyoloji
Belirtiler iki ana mekanizmayla ortaya çıkar. Birincisi arterden artere emboli: kırılgan plak yüzeyinde oluşan pıhtı parçalarının beyne giderek küçük damarları tıkamasıdır. İkincisi hipoperfüzyon: ileri derecede darlıkta beyin kan akımının, özellikle tansiyon düşmesi gibi durumlarda yetersiz kalması ve sınır bölge (watershed) enfarktlarının gelişmesidir.
Tanı
İlk basamak inceleme, girişimsel olmayan ve yaygın kullanılan karotis Doppler ultrasonografidir; akım hızları darlık derecesini tahmin etmeye yardımcı olur. Ayrıntılı değerlendirme için BT anjiyografi veya MR anjiyografi kullanılır. Dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA) en duyarlı yöntemdir ancak girişimsel olduğundan seçilmiş olgularda yapılır. Darlık derecesi sınıflanarak tedavi kararına temel oluşturur.
Tedavi
Tüm hastalarda temel yaklaşım medikal tedavidir: antiplatelet ilaçlar, statin, tansiyon ve diyabet kontrolü, sigaranın bırakılması ve yaşam tarzı değişiklikleri. Belirti veren ileri darlıklarda ve seçilmiş belirtisiz olgularda damarın yeniden açılması (revaskülarizasyon) düşünülür. İki temel yöntem cerrahi karotis endarterektomi ve endovasküler karotis stentlemesidir; yöntem seçimi yaşa, anatomiye ve cerrahi riske göre bireysel olarak yapılır.
Prognoz
Prognoz darlık derecesine ve belirtilerin varlığına bağlıdır. Belirtisiz hafif-orta darlık medikal tedaviyle düşük yıllık inme riskiyle izlenebilir. Belirti veren ileri darlıkta inme riski belirgin yüksektir ve erken tedaviyle bu risk anlamlı ölçüde azaltılabilir. Tedavi sonrası tekrar darlık (restenoz) gelişebileceğinden düzenli takip önemlidir. Sonuçlar hastaya göre değişir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Brott TG, et al. Guideline on the Management of Patients With Extracranial Carotid and Vertebral Artery Disease. AHA/ASA. 2011.
- North American Symptomatic Carotid Endarterectomy Trial (NASCET) Collaborators. N Engl J Med. 1991.
- Brott TG, et al. Stenting versus Endarterectomy for Carotid Stenosis (CREST). N Engl J Med. 2010.
- StatPearls — Carotid Artery Disease. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.