Meningiom
Meningiom (meningioma), beyin ve omurilik zarlarını oluşturan araknoid hücrelerden köken alan, çoğunlukla iyi huylu tümördür. Erişkinlerde en sık görülen ekstra-aksiyel intrakranial kitledir ve primer beyin tümörlerinin yaklaşık üçte birini oluşturur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sınıflamasında derece 1, 2 ve 3 olarak derecelendirilir.
Son güncelleme: 2026-06-06
Tanım
Meningiom, beyni ve omuriliği saran zarların (meninks) araknoid kap hücrelerinden gelişen bir tümördür. Beyin dokusunun içinden değil, dışından (ekstra-aksiyel) köken alır ve dura ile geniş bir taban yapar. Olguların büyük çoğunluğu (yaklaşık %80-85) iyi huylu (DSÖ derece 1) seyreder; daha küçük bir kısmı atipik (derece 2) veya malign (derece 3) davranış gösterir.
Epidemiyoloji ve Risk Faktörleri
Meningiom primer intrakranial tümörlerin yaklaşık %37-38'ini oluşturur ve görülme sıklığı yaşla birlikte artar; ortalama tanı yaşı 60'ların ortasıdır. Kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 2-2,5 kat daha sıktır ve bu farkta hormonal etkiler (progesteron reseptörü) rol oynayabilir; bazı tümörler gebelikte hızlı büyüyebilir. Bilinen risk faktörleri arasında kafaya yönelik iyonlaştırıcı radyasyon öyküsü ve nörofibromatozis tip 2 (NF2) yer alır. Manyetik rezonans görüntülemenin (MR) yaygınlaşmasıyla pek çok meningiom belirti vermeden tesadüfen saptanmaktadır.
Belirtiler
Meningiomlar yavaş büyüdüğü için belirtiler genellikle sinsi ve ilerleyicidir; tümörün yerine göre değişir. Sık görülen bulgular arasında yerleşime özgü baş ağrısı, epileptik nöbetler (özellikle konveksite yerleşimli tümörlerde), tümörün bastığı bölgeye bağlı kol-bacak güçsüzlüğü veya duyu kaybı, görme sorunları, koku alma kaybı ve frontal lob basısında kişilik ile bilişsel değişiklikler bulunur. Olguların önemli bir kısmı asemptomatiktir.
Tanı
Tanıda kontrastlı beyin MR altın standarttır. Meningiom tipik olarak dura ile geniş tabanlı, homojen ve yoğun kontrast tutan ekstra-aksiyel bir kitle olarak görülür; komşu durada kalınlaşma ve kontrast tutulumu (dural kuyruk işareti) karakteristiktir. Bilgisayarlı tomografi (BT) kalsifikasyonu ve kemik kalınlaşmasını (hiperostoz) gösterir. Kesin tanı cerrahi sırasında alınan dokunun patolojik incelemesiyle konur. 2021 DSÖ sınıflamasıyla birlikte moleküler testler (TERT promotor mutasyonu, CDKN2A/B delesyonu) rutin değerlendirmenin parçası hâline gelmiştir.
Derecelendirme (2021 DSÖ CNS5)
2021 DSÖ santral sinir sistemi sınıflaması (CNS5) histolojik kriterlere moleküler profili ekler. Derece 1 (benign) tümörler yavaş büyür ve nüks riski düşüktür. Derece 2 (atipik) tümörlerde artmış mitotik aktivite, beyin invazyonu veya belirli histolojik özellikler bulunur ve nüks riski daha yüksektir. Derece 3 (anaplastik/malign) tümörler belirgin anaplazi gösterir. Önemli bir yenilik olarak, histolojik görünüm iyi huylu olsa bile TERT promotor mutasyonu veya CDKN2A/B homozigot delesyonu varlığı tümörü derece 3 olarak sınıflandırır.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi tümörün boyutu, yeri, belirtileri, derecesi ve hastanın genel durumuna göre bireyselleştirilir. Asemptomatik, küçük tümörlerde, özellikle ileri yaşta, periyodik MR ile aktif izlem (izle-bekle) uygun bir seçenektir. Belirti veren, büyüyen veya yüksek dereceli tümörlerde mümkün olan en geniş güvenli cerrahi rezeksiyon hedeflenir; cerrahi genişliği geleneksel olarak Simpson sınıflamasıyla değerlendirilir. Stereotaktik radyocerrahi (Gamma Knife, CyberKnife) küçük-orta boyutlu, derin veya cerrahi riski yüksek tümörlerde etkilidir. Yüksek dereceli veya kısmen çıkarılan tümörlerde cerrahiden sonra fraksiyone radyoterapi uygulanabilir. Nüks eden olgularda hedefe yönelik ilaçlar araştırma konusudur.
Prognoz
İyi huylu (derece 1) meningiomlarda tam rezeksiyon sonrası uzun dönem sonuçlar iyidir ve nüks riski düşüktür. Atipik ve malign tümörlerde nüks riski belirgin olarak yüksektir. Günümüzde moleküler profil (TERT, CDKN2A/B), nüks riskini öngörmede histolojik dereceden daha güçlü bir belirteç olabilmektedir. Tedavi multidisipliner bir ekip tarafından planlanır; sonuçlar hastadan hastaya değişir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Louis DN, et al. The 2021 WHO Classification of Tumors of the Central Nervous System. Neuro Oncol. 2021.
- Goldbrunner R, et al. EANO guideline on the diagnosis and management of meningiomas. Neuro Oncol. 2021.
- NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology — Central Nervous System Cancers (Meningiomas).
- Simpson D. The recurrence of intracranial meningiomas after surgical treatment. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1957.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.