Oksipital Nevralji
Oksipital nevralji, büyük ve/veya küçük oksipital sinirlerin irritasyonu, inflamasyonu veya kompresyonuna bağlı olarak ense, baş arkası ve tepe bölgesinde tekrarlayan, şiddetli, elektrik çarpması benzeri nöropatik ağrıyla karakterize bir baş ağrısı sendromudur. Tedavi kademelidir: ilaç tedavisi, sinir blokları, fizik tedavi ve dirençli olgularda dekompresyon cerrahisi veya oksipital sinir stimülasyonu uygulanır.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Oksipital nevralji, büyük oksipital sinir (greater occipital nerve, C2 kökenli) ve/veya küçük oksipital sinirin (lesser occipital nerve) irritasyonu, inflamasyonu veya kompresyonu sonucu ense, baş arkası ve tepe bölgesinde ortaya çıkan tekrarlayan, şiddetli, elektrik çarpması benzeri nöropatik ağrıyla karakterizedir. Kronik baş ağrısı olgularının küçük ama önemli bir bölümünü oluşturur. Büyük oksipital sinir, C2 sinir kökünden çıkar ve boyun kaslarını (özellikle semispinalis kapitis) delerek ense derisine yayılır; bu anatomik geçiş noktaları kompresyona yatkındır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Primer (idiyopatik) olgularda altta yatan bir neden saptanamaz. Sekonder nedenler arasında servikal spondiloz ve dejeneratif disk hastalığı (özellikle C1-C2, C2-C3 düzeyi), boyun travması (whiplash), boyun kaslarının spazmı ve miyofasiyal ağrı, C1-C2 artriti (romatoid artrit, osteoartrit), posterior fossa lezyonları, Chiari malformasyonu, servikal radikülopati ve diabetes mellitus gibi sistemik nöropati nedenleri yer alır.
Belirtiler
Ağrı tipik olarak tek taraflı (bazı olgularda iki taraflı) olup ense ve baş arkasında başlar, tepe ve şakak bölgelerine yayılabilir. Elektrik çarpması, bıçak saplanması veya yanma tarzındadır; paroksismal ataklar halinde gelebilir veya sürekli künt bir ağrı üzerine eklenebilir. Boyun hareketleri (başı geriye eğme, döndürme), saç tarama, şapka takma ve yastığa yaslanma ağrıyı tetikleyebilir. Sinir seyri üzerinde duyusal bozukluk (uyuşma veya aşırı hassasiyet) ve allodini görülebilir.
Tanı
Tanı klinik muayene ve tanısal sinir bloğuna dayanır. Muayenede büyük oksipital sinir seyri üzerinde (oksipital protuberans altı, orta hattın lateralinde) palpasyonla şiddetli ağrı provoke edilir (Tinel benzeri bulgu) ve aynı bölgede duyusal değişiklik saptanır. Tanısal blokta sinire lokal anestezik (gerektiğinde steroid ile birlikte) enjekte edilir; ağrının geçici kaybolması tanıyı doğrular. Sekonder nedenleri değerlendirmek için servikal ve beyin görüntülemesi (MR/BT) servikal spondiloz, C1-C2 patolojisi, posterior fossa lezyonları ve Chiari malformasyonunu araştırmak için yapılır. Ayırıcı tanıda migren, gerilim tipi baş ağrısı, servikal radikülopati ve temporal arterit yer alır.
Tıbbi (Konservatif) Tedavi
Birinci basamakta ilaç tedavisi uygulanır: nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar, kas gevşeticiler ve nöropatik ağrı ilaçları (gabapentin, pregabalin, trisiklik antidepresanlar). Fizik tedavi (boyun germe ve postür egzersizleri, miyofasiyal germe, TENS) destekleyici rol oynar. Sekonder oksipital nevraljide altta yatan nedene yönelik tedavi (servikal spondilozda fizik tedavi, temporal arteritte kortikosteroid) esastır.
Girişimsel ve Cerrahi Tedavi
Büyük oksipital sinir blokları hem tanısal hem terapötiktir: sinir seyrine lokal anestezik ve sıklıkla steroid enjekte edilir; hastaların önemli bölümünde geçici (haftalardan birkaç aya kadar) rahatlama sağlar ve aralıklarla tekrarlanabilir, ancak kalıcı çözüm değildir. İlaç ve bloklara dirençli olgularda dekompresyon cerrahisi (büyük oksipital siniri sıkıştıran kas bandının serbestleştirilmesi) uygulanabilir ve uygun olgularda kalıcı ağrı kontrolü sağlar; olası komplikasyonları ense bölgesinde duyusal kayıp ve yara enfeksiyonudur. İlaca ve cerrahiye dirençli kronik olgularda oksipital sinir stimülasyonu (ONS) bir nöromodülasyon seçeneğidir: sinir seyrine yerleştirilen elektrotlar ağrı algısını modüle eder; geri dönüşümlü ve ayarlanabilirdir. Radyofrekans uygulamaları da seçilmiş olgularda kullanılabilir.
Prognoz
Oksipital nevralji genellikle tedaviye yanıt veren bir durumdur. Sinir blokları çoğu hastada geçici rahatlama sağlar; dirençli olgularda dekompresyon cerrahisi veya oksipital sinir stimülasyonu uzun dönem fayda sunabilir. Sekonder olgularda prognoz, altta yatan nedenin tedavi edilebilirliğine bağlıdır. Kronik migren gibi diğer baş ağrılarıyla birlikte görülebildiğinden, doğru tanı ve gerektiğinde kombine tedavi önemlidir. Tedavi planı her hasta için bireysel olarak belirlenir ve hiçbir sonuç önceden garanti edilemez.
Kaynaklar
- Headache Classification Committee of the International Headache Society. ICHD-3. Cephalalgia. 2018.
- Dougherty C. Occipital neuralgia. Curr Pain Headache Rep. 2014.
- Choi I, Jeon SR. Neuralgias of the head: occipital neuralgia. J Korean Med Sci. 2016.
- Sweet JA, et al. Occipital nerve stimulation for the treatment of patients with medically refractory occipital neuralgia: Congress of Neurological Surgeons systematic review. Neurosurgery. 2015.
- Vanelderen P, et al. Occipital neuralgia. Pain Pract. 2010.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.