Osteoporotik Omurga Kırıkları (Vertebral Kompresyon Kırıkları)
Osteoporotik vertebral kompresyon kırıkları, kemik yoğunluğu azalmış omurgada minimal travma veya kendiliğinden oluşan çökme kırıklarıdır. En sık postmenopozal kadınlarda ve torakolomber geçiş bölgesinde görülür. Ani sırt/bel ağrısı ve boy kaybı ile seyreder; çoğu olgu konservatif tedaviyle iyileşir.
Son güncelleme: 2026-06-06
Tanım
Osteoporotik vertebral kompresyon kırıkları (OVCF), osteoporoz nedeniyle zayıflamış vertebra gövdesinin aksiyel yük altında çökmesidir. En sık görülen osteoporotik kırık tipidir ve özellikle torakolomber geçiş bölgesinde (T12-L1) ortaya çıkar. Hafif bir düşme, eğilme veya öksürme gibi minimal travmalarla, hatta kendiliğinden oluşabilir. Her kırık vertebra yüksekliğinde azalma ve boy kaybına yol açar; bir kırık sonraki kırıklar için riski belirgin artırır (kırık zinciri).
Nedenler ve Risk Faktörleri
Altta yatan neden osteoporozdur: kemik yıkımının yapımı geçmesiyle kemik kitlesi azalır ve mikro-mimari bozulur, vertebra gövdesinin büyük kısmını oluşturan süngerimsi (trabeküler) kemik kırılganlaşır. Değiştirilemeyen risk faktörleri ileri yaş, kadın cinsiyet (postmenopozal östrojen eksikliği), genetik/ailesel kırık öyküsü, erken menopoz ve ince vücut yapısıdır. Değiştirilebilir faktörler arasında uzun süreli kortikosteroid kullanımı, sigara, aşırı alkol, kalsiyum/D vitamini eksikliği ve sedanter yaşam yer alır. Hipertiroidi, hiperparatiroidi, romatoid artrit, malabsorpsiyon ve bazı ilaçlar sekonder osteoporoza yol açar.
Belirtiler
Akut kırıkta tipik bulgu, sıklıkla minör bir tetikleyiciyle başlayan ani ve şiddetli sırt/bel ağrısıdır; ağrı kırık seviyesinde lokalizedir, oturma-kalkma ve dönme ile artar, yatınca azalır. Çok sayıda kırık biriktiğinde ilerleyici boy kaybı ve öne kamburlaşma (kifoz/dowager kamburu) gelişir; bu durum solunum kapasitesinde azalma ve denge bozukluğuna yol açabilir. Kırıkların önemli bir kısmı sessiz seyreder ve görüntülemede tesadüfen saptanır. Nörolojik bası nadirdir ancak retropulse fragman varsa bacak ağrısı veya güçsüzlük görülebilir.
Tanı
Tanıda ilk basamak direkt grafidir; vertebra yüksekliğinde çökme ve kama deformitesi gösterilir. MR, kırığın akut mu (kemik iliği ödemi, STIR'da sinyal artışı) yoksa eski mi olduğunu ayırt eder ve nörolojik bası ile patolojik (tümör/enfeksiyon) kırık şüphesini değerlendirir. BT kemik yapısını ve fragman geriye yer değiştirmesini gösterir. Osteoporozun derecesi DEXA kemik dansitometrisi (T-skoru) ile belirlenir; sekonder osteoporoz ve patolojik kırık dışlanmalıdır.
Tedavi Seçenekleri
Olguların büyük kısmı konservatif tedaviyle iyileşir: kısa süreli ağrı yönetimi (analjezik), erken mobilizasyon, seçilmiş olgularda ortez/korse desteği ve fizik tedavi. Konservatif tedaviye dirençli, şiddetli ağrılı olgularda minimal invaziv vertebral güçlendirme uygulanabilir: vertebroplasti (kırık gövdeye kemik çimentosu enjeksiyonu) veya kifoplasti (önce balonla yükseklik kazandırılıp ardından çimento verilmesi). Belirgin nörolojik bası veya instabilitede açık cerrahi (dekompresyon ± enstrümantasyon) gerekebilir; osteoporotik kemikte çimentolu/fenestre vidalar tercih edilir. Tüm hastalarda asıl tedavi altta yatan osteoporozun yönetimidir.
Osteoporoz Tedavisi ve Korunma
Yeni kırıkları önlemenin temeli osteoporozun tedavisidir. Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli ağırlık taşıyan egzersiz, sigara ve aşırı alkolün bırakılması ve düşme riskinin azaltılması temel önlemlerdir. İlaç tedavisinde antirezorptif ajanlar (bifosfonatlar, denosumab) ve yüksek riskli/ciddi olgularda kemik yapımını artıran ajanlar (teriparatid gibi) kullanılır. İlaç seçimi ve süresi hekim tarafından bireysel risk değerlendirmesine göre belirlenir.
Prognoz
Çoğu osteoporotik kırık konservatif tedaviyle haftalar içinde iyileşir ve ağrı geriler. Ancak kırık varlığı yeni kırık riskini ve ilk yıl içinde genel mortalite riskini artırır; bu nedenle osteoporozun tedavisi ve düşmeden korunma kritiktir. Vertebral güçlendirme uygun seçilmiş hastalarda ağrıda hızlı azalma sağlayabilir. Sonuçlar yaşa, kemik kalitesine ve eşlik eden hastalıklara göre bireysel olarak değişir.
Kaynaklar
- Camacho PM, et al. American Association of Clinical Endocrinologists Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Postmenopausal Osteoporosis.
- McCarthy J, Davis A. Diagnosis and Management of Vertebral Compression Fractures. Am Fam Physician.
- North American Spine Society (NASS) — Coverage Recommendations: Vertebral Augmentation.
- StatPearls — Osteoporotic Vertebral Compression Fractures. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.