Pediatrik Hidrosefali
Pediatrik hidrosefali, beyin omurilik sıvısının (BOS) aşırı birikmesi sonucu beyin ventriküllerinin genişlemesi ve kafa içi basıncının artmasıdır. Bebeklerde baş çevresinde hızlı artış tipiktir. Tedavi genellikle ventriküloperitoneal şant veya endoskopik üçüncü ventrikülostomi ile BOS dengesinin yeniden sağlanmasıdır.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Hidrosefali, beyin omurilik sıvısının (BOS) üretim, dolaşım ve emilim dengesinin bozulması sonucu ventriküllerde aşırı birikmesi ve kafa içi basıncın artmasıdır. BOS koroid pleksus tarafından üretilir, ventrikül sistemi boyunca dolaşır ve subaraknoid aralıktan venöz dolaşıma emilir. Çocuklarda bu dengenin bozulması ventrikül genişlemesine ve basınç artışına yol açar.
Tipleri ve Nedenleri
Hidrosefali iki ana mekanizma ile oluşur. Obstrüktif (komünike olmayan) hidrosefalide BOS akım yolunda tıkanıklık vardır (örneğin akuadukt darlığı, tümör, kist). Komünike hidrosefalide ise emilim bozulmuştur (kanama veya menenjit sonrası) ya da nadiren üretim artmıştır. Çocuklarda sık nedenler konjenital malformasyonlar (akuadukt darlığı, Dandy-Walker, Chiari malformasyonu), prematüre bebeklerde intraventriküler kanama, enfeksiyonlar ve posterior fossa tümörleridir.
Belirtiler
Bebeklerde bıngıldaklar açık olduğu için baş çevresinde hızlı artış (makrosefali), bıngıldakta gerginlik ve kabarıklık, kafatası dikişlerinde ayrılma, huzursuzluk, beslenme güçlüğü ve gözlerin aşağı kayması ('gün batımı' bulgusu) görülür. Daha büyük çocuklarda kafatası sertleştiğinden basınç hızla artar; sabahları belirginleşen baş ağrısı, kusma, çift görme, denge ve yürüme bozukluğu ile uyku hali ve dikkat sorunları ortaya çıkar.
Tanı
Tanıda görüntüleme esastır. Bilgisayarlı tomografi (BT) acil durumda hızlı bilgi verir ve ventrikül genişlemesini gösterir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) daha ayrıntılı anatomi sunar ve tıkanıklığın nedenini ortaya koyar; BOS akım çalışması (faz-kontrast MR) tıkanma yerini değerlendirmeye ve endoskopik tedavi şansını öngörmeye yardımcı olur. Bebeklerde bıngıldak açıkken kranial ultrason ve baş çevresi takibi kullanılır; göz dibi muayenesi papil ödemini araştırır.
Tedavi
Tedavinin amacı BOS dengesini yeniden sağlamak ve beyin hasarını önlemektir. Ventriküloperitoneal (VP) şant en sık uygulanan yöntemdir; bir kateter ve basıncı düzenleyen valf ile BOS ventrikülden karın boşluğuna aktarılır ve genellikle uzun süre kalır. Endoskopik üçüncü ventrikülostomi (ETV) özellikle obstrüktif hidrosefalide şanta alternatiftir; üçüncü ventrikül tabanında açılan delikle BOS bazal sisternlere yönlendirilir. Tümöre bağlı olgularda tümörün çıkarılması hidrosefaliyi çözebilir. Acil semptomatik olgularda geçici eksternal ventrikül drenajı uygulanabilir.
Şant Takibi ve Seyir
Şantlar etkili olmakla birlikte zaman içinde tıkanabilir, enfekte olabilir veya aşırı/yetersiz drenaja yol açabilir; bu nedenle revizyon gerekebilir ve düzenli takip önemlidir. Programlanabilir valfler basınç ayarına olanak tanır. Erken tanı ve uygun tedavi ile birçok çocuk normal gelişim gösterir; gecikmiş tanı veya tekrarlayan şant sorunlarında nörolojik etkilenme riski artar. Sonuçlar altta yatan nedene ve hastaya göre değişir; hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Kahle KT, Kulkarni AV, Limbrick DD, Warf BC. Hydrocephalus in children. Lancet. 2016.
- Tully HM, Dobyns WB. Infantile hydrocephalus: a review of epidemiology, classification and causes. Eur J Med Genet. 2014.
- Kulkarni AV, et al. Endoscopic third ventriculostomy and the ETV Success Score. J Neurosurg Pediatr. 2010.
- Limbrick DD, et al. Cerebrospinal fluid shunt complications in children. Childs Nerv Syst. 2014.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.