Pott Hastalığı (Spinal Tüberküloz)
Pott hastalığı, Mycobacterium tuberculosis bakterisinin omurları (vertebraları) enfekte etmesiyle gelişen, omurga tüberkülozunun en yaygın formudur. Genellikle akciğer tüberkülozunun kan yoluyla omurgaya yayılmasıyla oluşur ve en sık torakolomber bölgede görülür. Karakteristik bulguları vertebra çökmeleri (gibbus deformitesi), paravertebral soğuk apseler ve nörolojik kompresyondur. Tedavisi 12-18 ay süren anti-tüberküloz ilaç tedavisidir; seçilmiş olgularda cerrahi eklenir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım ve Patogenez
Pott hastalığı, Mycobacterium tuberculosis'in neden olduğu vertebral osteomiyelit ve diskittir. Enfeksiyon genellikle akciğerlerdeki primer odaktan kan yoluyla vertebra korpusunun ön kısmına ulaşır; oradan disk aralığına ve komşu vertebraya yayılır. Tipik olarak iki komşu vertebra ile aradaki disk birlikte tutulur. Hastalık erken dönemde granülomatöz inflamasyon ve end-plate harabiyetiyle başlar, ilerleyen dönemde kazeöz nekroz, vertebra çökmesi ve paravertebral soğuk apse oluşur; kronik dönemde gibbus deformitesi, spinal kanal daralması ve instabilite gelişir.
Risk Faktörleri ve Soğuk Apse
Başlıca risk faktörleri HIV/AIDS, malnütrisyon ve düşük sosyoekonomik durum, bağışıklığı baskılayan tedaviler, diabetes mellitus, kronik böbrek yetmezliği ve aktif akciğer tüberkülozu öyküsüdür. Soğuk apse, Pott hastalığının karakteristik bulgusudur: kazeöz materyal ve granülasyon dokusundan oluşan, inflamasyon belirtileri (kızarıklık, ısı artışı) göstermeyen bir koleksiyondur. Yer çekiminin etkisiyle uzak bölgelere yayılabilir; örneğin lomber tutulumda kasığa ve uyluğa uzanan psoas apsesi görülebilir.
Belirtiler
Hastalık yavaş ve sinsi başlar; tanıya kadar geçen süre genellikle aylar düzeyindedir. En sık belirti, derin ve sürekli, gece de devam eden kronik sırt veya boyun ağrısıdır. Tüberkülozun genel bulguları (akşam yükselen düşük dereceli ateş, gece terlemesi, iştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik) bir kısım hastada bulunur. İlerledikçe gibbus (angular kifoz, kambur görünüm), radiküler ağrı ve geç dönemde nörolojik defisit (bacak güçsüzlüğü, duyu kaybı, sfinkter işlev bozukluğu) gelişebilir. Servikal tutulumda yutma güçlüğü ve solunum etkilenmesi görülebilir.
Tanı
Tanı; kronik sırt ağrısı ve sistemik bulguların varlığında, sedimentasyon yüksekliği ve tüberkülin/IGRA testleriyle desteklenir. Düz grafi erken dönemde normal olabilir; ilerleyen dönemde disk aralığı daralması ve vertebra çökmesi görülür. Kontrastlı manyetik rezonans görüntüleme (MR) altın standarttır: vertebra korpusunun ön tutulumu, paravertebral/epidural soğuk apse ve omurilik basısını gösterir. Kesin tanı, görüntü eşliğinde biyopsi veya cerrahi örnekte mikrobiyolojik ve histopatolojik incelemeyle konur; GeneXpert MTB/RIF hızlı tanı ve rifampisin direnci tespiti sağlar, kültür ise ilaç duyarlılığını gösterir.
Anti-Tüberküloz Tedavi
Tedavinin temeli, 12-18 ay süren anti-tüberküloz ilaç tedavisidir. İlk iki ay (yoğun faz) izoniazid, rifampisin, pirazinamid ve etambutol; sonraki dönem (devam fazı) izoniazid ve rifampisin verilir. İlaç direnci varlığında (özellikle çok ilaca dirençli tüberküloz) tedavi süresi uzar ve ikinci basamak ilaçlar gerekir. İlaç yan etkilerinin izlemi önemlidir: izoniazid ve diğer ajanlar için karaciğer enzimleri, etambutol için göz (renkli görme ve görme keskinliği) düzenli kontrol edilir; izoniazide bağlı periferik nöropatiyi önlemek için B6 vitamini eklenir.
Cerrahi, Destek Tedavi ve Prognoz
Cerrahi; ilerleyici nörolojik defisit, omurilik basısı, spinal instabilite, ciddi kifoz veya tedaviye dirençli büyük soğuk apse varlığında endikedir. Anterior debridman-füzyon, posterior enstrümantasyon veya kombine yaklaşımlar uygulanabilir. Tüm hastalarda spinal ortez, beslenme desteği ve fizyoterapi tedaviye eşlik eder. Erken tanı ve hafif nörolojik etkilenmede iyileşme şansı yüksektir; tedaviye uyum hayati önem taşır. Tedavi edilen hastaların bir kısmında kalıcı deformite veya nörolojik sekel kalabilir. Pott hastalığının kendisi doğrudan bulaşıcı değildir, ancak eşlik eden aktif akciğer tüberkülozu bulaşıcı olabileceğinden değerlendirilmelidir. Sonuçlar bireysel olup garanti edilemez.
Kaynaklar
- Garg RK, Somvanshi DS. Spinal tuberculosis: a review. J Spinal Cord Med. 2011.
- Rajasekaran S, et al. Spinal Tuberculosis: Current Concepts. Global Spine J. 2018.
- World Health Organization. WHO consolidated guidelines on tuberculosis: treatment of drug-susceptible tuberculosis. 2022.
- Dunn RN, Husien MB. Spinal tuberculosis: review of current management. Bone Joint J. 2018.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.