Servikal Disk Hernisi (Boyun Fıtığı)
Servikal disk hernisi (boyun fıtığı), boyun omurları arasındaki diskin iç kısmının (nucleus pulposus) dış halkadan taşarak spinal kanal veya sinir köküne baskı yapmasıdır. En sık C5-C6 ve C6-C7 seviyelerinde görülür; kola yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlük (radikülopati) ile, ağır olgularda omurilik basısına bağlı miyelopati ile seyreder.
Son güncelleme: 2026-06-06
Tanım
Servikal disk hernisi, servikal vertebralar arasındaki intervertebral diskin jöle benzeri çekirdeğinin (nucleus pulposus) dış lifli halkadan (anüler fibrozis) taşarak spinal kanala veya nöral foramene doğru uzaması ile tanımlanır. Bu taşma sinir kökü (radikülopati), omurilik (miyelopati) veya her ikisi üzerinde bası oluşturabilir. Diskler bulging, protrüzyon, ekstrüzyon veya sekestre fragman şeklinde taşabilir; lokalizasyona göre santral, parasentral (en sık) ve foraminal herni ayrımı yapılır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
En sık neden yaşa bağlı disk dejenerasyonudur: su içeriği azalan diskte anüler yırtıklar gelişir ve disk yüksekliği azalır. Akut travma (trafik kazası, whiplash, ani boyun hareketi) genç hastalarda herniye yol açabilir. Risk faktörleri arasında ileri yaş, erkek cinsiyet, genetik yatkınlık, sigara, boynu öne eğik çalışma (uzun süreli bilgisayar kullanımı), titreşime maruziyet ve tekrarlayan boyun travmaları yer alır. Hernilerin çoğu C5-C6 ve C6-C7 seviyelerinde görülür.
Belirtiler
En sık şikâyet boyun ağrısıdır. Sinir kökü basısında (radikülopati) kola dermatomal dağılımda yayılan keskin, yanıcı ağrı, uyuşma ve güçsüzlük ortaya çıkar; öksürme-hapşırma (Valsalva) ağrıyı artırır. Etkilenen seviye klinik tabloyu belirler: C6 kökü baş ve işaret parmağını, C7 kökü orta parmağı etkiler. Omurilik basısında (miyelopati) ellerde beceriksizlik, yürüme dengesizliği, spastisite, hiperrefleksi ve ileri olgularda mesane şikâyetleri görülür; boyun fleksiyonunda sırttan inen elektrik hissi (Lhermitte belirtisi) tipiktir.
Tanı
Tanı ayrıntılı öykü ve nörolojik muayene ile başlar. Spurling testi (boyun ekstansiyon + rotasyon + aksiyel yük) radiküler ağrıyı provoke eder; Hoffmann ve Babinski belirtileri miyelopatiyi düşündürür. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) altın standarttır ve disk hernisini, omurilik ve sinir kökü basısını en iyi gösterir; omurilikte T2 sinyal artışı kronik bası ve daha kötü prognoz işaretidir. Bilgisayarlı tomografi (BT) kemik yapı ve osteofit değerlendirmesinde tamamlayıcıdır. Elektromiyografi (EMG) radikülopatiyi doğrular ve periferik sinir hastalıklarından ayırt eder.
Tedavi Seçenekleri
Nörolojik defisiti olmayan radikülopatide ilk basamak konservatiftir ve hastaların çoğunluğunda 6-12 haftada belirgin düzelme sağlar: aktivite düzenlemesi ve ergonomi, analjezik/NSAİİ ve nöropatik ağrı ilaçları, fizik tedavi ve egzersiz, seçilmiş olgularda servikal epidural steroid enjeksiyonu. İlerleyici güç kaybı, konservatif tedaviye yanıtsız radikülopati ve miyelopati varlığında cerrahi düşünülür. Anterior servikal diskektomi ve füzyon (ACDF) en sık uygulanan yöntemdir; uygun olgularda hareketi koruyan servikal disk protezi, lateral hernilerde posterior foraminotomi, çok seviyeli bası ve miyelopatide laminoplasti/laminektomi seçenekleri vardır.
Ameliyat Sonrası Süreç
ACDF sonrası hastanede kalış genellikle 1-2 gündür ve hasta aynı gün veya ertesi gün ayağa kaldırılır. Cerrah tercihine göre 4-6 hafta boyunluk kullanılabilir; ağır kaldırma ve aşırı boyun hareketleri ilk haftalarda kısıtlanır. Ofis işine dönüş 6-8 hafta, fiziksel işe dönüş daha uzun sürebilir. Füzyonun radyolojik olarak tamamlanması 3-6 ay alır. Protez ve foraminotomi sonrası iyileşme genellikle daha hızlıdır.
Prognoz
Konservatif tedavi ile radikülopatili hastaların büyük kısmı iyileşir; akut hernilerin önemli bölümü zamanla rezorbe olabilir. Cerrahi geçiren uygun seçilmiş hastalarda kol ağrısında belirgin düzelme beklenir. Miyelopatide sonuç, bası süresine ve omurilikteki hasarın derecesine bağlıdır; erken tedavi progresyonu önlemek açısından önemlidir. Sonuçlar bireysel olarak değişir.
Kaynaklar
- North American Spine Society (NASS) — Clinical Guidelines: Diagnosis and Treatment of Cervical Radiculopathy from Degenerative Disorders.
- Bono CM, et al. Cervical radiculopathy: diagnosis and nonoperative management. J Am Acad Orthop Surg.
- Fehlings MG, et al. A Clinical Practice Guideline for the Management of Degenerative Cervical Myelopathy. Global Spine J. 2017.
- StatPearls — Cervical Disc Herniation. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.