Spinal Kord Yaralanması
Spinal kord yaralanması (SCI), omuriliğin travmatik veya travma dışı nedenlerle hasar görmesi sonucu motor, duyu ve otonom işlevlerin kaybıyla seyreden ciddi bir nörolojik durumdur. En sık nedenler trafik kazaları, yüksekten düşme ve spor yaralanmalarıdır. Servikal seviye yaralanmaları tetrapleji, torakal-lomber yaralanmalar parapleji ile sonuçlanabilir. Yaralanmanın ciddiyeti ve prognozu ASIA skalasıyla değerlendirilir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım ve Patofizyoloji
Spinal kord yaralanması, omuriliğin mekanik hasarı sonucu aksonal kesilme, hemorajik nekroz ve iskemik değişikliklerle gelişir. Travma anında mekanik güçlerle oluşan primer hasar geri döndürülemez. Travmadan sonraki saatler-günler içinde gelişen sekonder hasar ise vasküler hasar, ödem, inflamasyon ve oksidatif stres gibi süreçleri içerir; bu aşama potansiyel olarak tedavi edilebilir ve nöroprotektif yaklaşımların hedefidir.
Seviyeye Göre Klinik Tablo
Yaralanmanın anatomik seviyesi klinik tabloyu belirler. Servikal yaralanmalar (C1-C8) tetrapleji ve solunum yetmezliği riski taşır; C5-C8 seviyesinde bazı üst ekstremite işlevleri korunabilir. Torakal yaralanmalar (T1-T12) parapleji ile sonuçlanır, üst ekstremiteler normaldir. L1-L2 seviyesinde conus medullaris sendromu, bu seviyenin altında ise sinir kökü yaralanması olan kauda equina sendromu görülür; kauda equina sendromunun prognozu görece daha iyidir.
Kompletlik ve Sendromlar
Yaralanmanın komplet veya inkomplet olması, iyileşme potansiyelini belirleyen en önemli etkendir. Komplet hasarda (ASIA A) en alt sakral segmentlerde (S4-S5) duyu ve motor işlev yoktur. İnkomplet hasarda (ASIA B-D) sakral segmentlerde işlev korunmuştur ve iyileşme potansiyeli daha yüksektir. İnkomplet sendromlar arasında central cord sendromu (en iyi prognoz), Brown-Séquard sendromu (iyi prognoz) ve anterior cord sendromu (en kötü prognoz) yer alır. Akut dönemde geçici gevşek felç ve refleks kaybıyla seyreden spinal şok tablosu görülebilir.
Belirtiler
Başlıca bulgular, yaralanma seviyesinin altında motor güçsüzlük veya tam felç, dermatomal duyu kaybı ve duyu seviyesidir. C3-C5 yaralanmalarında frenik sinir etkilenerek solunum yetmezliği gelişebilir. Otonom işlev bozuklukları sık görülür: mesane-barsak kontrolünün kaybı, cinsel işlev bozukluğu ve postural hipotansiyon. T6 seviyesinin üzerindeki yaralanmalarda, dolu mesane veya barsak gibi uyaranlarla tetiklenen ve ciddi tansiyon yükselmesiyle seyreden otonomik disreflexi acil bir durumdur. Kronik dönemde spastisite ve nöropatik ağrı gelişebilir.
Tanı
Tanı, travma hastalarında sistematik acil değerlendirmeyle konur ve omurilik hasarı dışlanana kadar spinal immobilizasyon uygulanır. Nörolojik durum ASIA muayenesiyle ayrıntılı değerlendirilir: 10 anahtar kas grubunda motor güç, 28 dermatomda duyu ve sakral işlev (anal duyu, istemli kasılma, bulbokavernöz refleks) incelenir. Bilgisayarlı tomografi (BT) kemik yaralanmasını, manyetik rezonans görüntüleme (MR) ise omurilik kontüzyonu, hemoraji, ödem ve basıyı gösterir; MR bulguları prognoz hakkında bilgi verir.
Tedavi
Akut dönemde havayolu, solunum ve dolaşım stabilizasyonu, ortalama arteriyel basıncın korunması (omurilik kanlanmasını desteklemek için) ve solunum desteği önceliklidir. Omurilik basısı veya instabilite varlığında cerrahi dekompresyon ve stabilizasyon yapılır; inkomplet yaralanmalarda erken (24 saat içinde) dekompresyonun nörolojik iyileşmeye katkısı olabilir. Yüksek doz metilprednizolon kullanımı tartışmalıdır ve güncel kılavuzlarda rutin önerilmez. Yoğun bakımda derin ven trombozu, basınç yarası ve enfeksiyon önleme, mesane-barsak yönetimi kritik öneme sahiptir.
Rehabilitasyon ve Prognoz
Kronik dönemde kapsamlı rehabilitasyon en önemli tedavi bileşenidir ve fonksiyonel bağımsızlığı en üst düzeye çıkarmayı hedefler. Multidisipliner ekiple fizik tedavi, ergoterapi, mesane-barsak eğitimi, spastisite ve nöropatik ağrı yönetimi ile psikolojik destek sağlanır. İnkomplet yaralanmalarda yürüme eğitimi ve robotik destekli sistemler kullanılabilir. En hızlı nörolojik iyileşme ilk 6 ayda görülür ve 18-24 aya kadar sürebilir. Komplet hasarda iyileşme şansı düşük olsa da rehabilitasyonla fonksiyonel bağımsızlık ve yaşam kalitesi belirgin artar. Sonuçlar bireysel olup garanti edilemez.
Kaynaklar
- Kirshblum SC, et al. International Standards for Neurological Classification of Spinal Cord Injury (ISNCSCI). J Spinal Cord Med. 2011.
- Fehlings MG, et al. Early versus delayed decompression for traumatic cervical spinal cord injury (STASCIS). PLoS One. 2012.
- Ahuja CS, et al. Traumatic spinal cord injury. Nat Rev Dis Primers. 2017.
- Hurlbert RJ, et al. Pharmacological therapy for acute spinal cord injury (Guidelines). Neurosurgery. 2013.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.