Spondilolistezis (Bel Kayması)
Spondilolistezis, bir omur gövdesinin alttaki omur üzerinde öne doğru kaymasıdır. En sık L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde görülür. Çocuklarda genellikle pars defektine bağlı (istmik), erişkinlerde dejeneratif kaynaklıdır. Bel ağrısı, bacağa yayılan ağrı ve yürüme güçlüğü ile seyredebilir; pek çok düşük dereceli olgu ise belirti vermez.
Son güncelleme: 2026-06-06
Tanım
Spondilolistezis (Yunanca 'omurga' ve 'kayma'), bir vertebra gövdesinin alttaki vertebra üzerinde öne doğru yer değiştirmesidir. En sık lomber bölgede, özellikle L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde görülür. Pars interarticularis adı verilen dar kemik köprüdeki defekt (spondiloliz) ya da disk ve faset eklemlerindeki dejenerasyon, vertebranın öne kaymasına zemin hazırlar. Kayma ilerledikçe spinal kanal ve nöral foramen daralır.
Nedenler ve Sınıflama
Wiltse sınıflamasına göre başlıca tipler şunlardır: displazik (konjenital), istmik (pars defekti — stres kırığı veya elonge pars), dejeneratif (disk ve faset dejenerasyonu, en sık L4-L5), travmatik, patolojik (kemik metabolizma hastalığı, tümör, enfeksiyon) ve iatrojenik (geçirilmiş cerrahi). İstmik tip erkeklerde ve sporcularda (jimnastik, güreş, futbol) daha sık; dejeneratif tip menopoz sonrası kadınlarda belirgindir. Ailesel yatkınlık riski artırır.
Kayma Derecesi (Meyerding Sınıflaması)
Kayma miktarı, alt vertebra gövdesinin ön-arka çapına oranlanarak derecelendirilir: Grade I (%0-25), Grade II (%26-50), Grade III (%51-75), Grade IV (%76-100) ve Grade V / spondiloptozis (%100'den fazla, üst vertebra tamamen öne kaymış). Grade I-II genellikle hafif-orta semptomatik iken, ileri dereceler ciddi ağrı, deformite ve nörolojik komplikasyonlarla ilişkilidir. Değerlendirmede ayrıca kayma açısı ve pelvik insidans gibi spino-pelvik parametreler önemlidir.
Belirtiler
En sık şikâyet, uzun süre ayakta durma, eğilme ve arkaya doğru hareketle (ekstansiyon) artan, öne eğilme ve dinlenmeyle azalan aksial bel ağrısıdır. Sinir kökü basısında bacağa yayılan radiküler ağrı (L5 kökünde ayak sırtı ve başparmak, S1 kökünde bacak arkası ve ayak dışı) görülür. Eşlik eden kanal darlığında yürümekle artan bacak ağrısı (nörojenik kladikasyo) ortaya çıkar. İleri olgularda kas güçsüzlüğü, hamstring gerginliği, postür ve yürüyüş bozuklukları görülebilir; nadiren kauda equina sendromu acil bir tablodur. Düşük dereceli kaymaların önemli kısmı asemptomatiktir.
Tanı
Tanı klinik değerlendirme ve görüntüleme ile konur. Ayakta çekilen yan (lateral) grafi kayma derecesini gösterir; oblik grafilerde pars defekti 'Scotty dog' görüntüsü ile, fleksiyon-ekstansiyon grafilerinde dinamik instabilite değerlendirilir. MR, sinir kökü ve kauda equina basısını, disk ve kanal darlığını gösterir. BT pars defekti ve kemik anatomisini en iyi gösterir; akut pars kırığı şüphesinde sintigrafi/SPECT veya STIR sekansları kullanılır. EMG radikülopatinin doğrulanmasında yardımcıdır.
Tedavi Seçenekleri
Düşük dereceli ve hafif semptomatik olgularda yaklaşım konservatiftir ve hastaların büyük kısmında semptom kontrolü sağlar: aktivite düzenlemesi, kilo yönetimi, core (gövde) stabilizasyon ve esneklik egzersizleri, analjezik/NSAİİ tedavi, seçilmiş olgularda epidural steroid enjeksiyonu; pediatrik akut pars lezyonlarında korse tedavisi. Cerrahi; ilerleyici nörolojik defisit, kauda equina sendromu, konservatif tedaviye yanıtsız ağrı, ileri dereceli veya ilerleyen kaymada düşünülür. Cerrahi seçenekler dekompresyon, in-situ dekompresyon + füzyon, gerektiğinde redüksiyon + füzyon ve interbody füzyon teknikleridir (TLIF, PLIF, ALIF); minimal invaziv yöntemler uygun olgularda kullanılır.
Ameliyat Sonrası Süreç ve Prognoz
Füzyon cerrahisi sonrası hastanede kalış genellikle birkaç gündür; erken mobilizasyon ve DVT profilaksisi uygulanır. Cerrah önerisine göre 6-12 hafta korse kullanılabilir, ağır kaldırma ve eğilme-dönme hareketleri kısıtlanır. Ofis işine dönüş 6-8 hafta, fiziksel işe dönüş 3-6 ay alabilir. Konservatif tedaviyle hastaların büyük kısmı iyi seyreder; uygun seçilmiş cerrahi hastalarda füzyon başarısı ve klinik iyileşme yüksektir. Sonuçlar kayma derecesine, yaşa ve genel duruma göre bireysel olarak değişir.
Kaynaklar
- North American Spine Society (NASS) — Clinical Guidelines: Degenerative Lumbar Spondylolisthesis.
- Kreiner DS, et al. Guideline summary review: Degenerative lumbar spondylolisthesis. Spine J.
- Möller H, Hedlund R. Surgery versus conservative management in adult isthmic spondylolisthesis. Spine.
- StatPearls — Spondylolisthesis. NCBI Bookshelf.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.