Torakal ve Lomber Kırıklar
Torakal ve lomber vertebra kırıkları, sırtın orta ve alt bölümlerini etkileyen travmatik yaralanmalardır ve tüm spinal kırıkların büyük bölümünü oluşturur. En sık yüksekten düşme, trafik kazaları ve spor yaralanmaları sonucu gelişir. Torakolomber bileşke (T11-L2), rijit torakal omurga ile hareketli lomber omurga arasında geçiş bölgesi olduğu için en sık kırık yeridir. Tedavi, instabilite derecesine, nörolojik duruma ve ağrı şiddetine göre konservatif veya cerrahi olabilir.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım ve Mekanizmalar
Torakal omurga (T1-T12) kaburga kafesiyle desteklendiği için daha rijittir ve kompresyon kırıkları sık görülürken, lomber omurga (L1-L5) daha hareketli olduğundan burst (patlama) kırığı ve translasyonel yaralanmalara daha yatkındır. İki bölge arasındaki torakolomber bileşkede maksimum stres yoğunlaşması olur. Yaralanma mekanizması kırık tipini belirler: aksiyel yükleme kompresyon veya burst kırığı yapar; emniyet kemeri yaralanmasında görülen fleksiyon-distraksiyon Chance kırığını oluşturur; yüksek enerjili translasyon/rotasyon ise üç kolonu da etkileyerek şiddetli instabilite ve yüksek omurilik hasarı riski doğurur.
Denis Üç Kolon Teorisi
Spinal stabilitenin değerlendirilmesinde Denis'in üç kolon teorisi kullanılır: anterior kolon (ön longitudinal ligaman, vertebra korpusunun ön yarısı), orta kolon (korpusun arka yarısı, arka longitudinal ligaman) ve posterior kolon (pediküller, lamina, faset eklemler, arka ligaman kompleksi). Bir veya iki kolonun etkilenmesi genellikle stabil, üç kolonun etkilenmesi ise instabil kırık olarak kabul edilir. Güncel pratikte AO Spine ve TLICS sınıflamaları daha kapsamlı değerlendirme sağlar.
Belirtiler
Başlıca bulgu, kırık bölgesinde şiddetli ve lokalize sırt ağrısı; oturma, ayağa kalkma ve öne eğilme ile artar. Spinöz proçes palpasyonunda hassasiyet, ekimoz ve kifoz (gibbus) gibi deformite görülebilir. Torakal omurilik hasarında alt ekstremitelerde güçsüzlük veya tam felç (parapleji) gelişir; üst ekstremiteler korunur. L2 seviyesinin altındaki yaralanmalarda omurilik sona erdiği için kauda equina sendromu (eyer bölgesi uyuşması, asimetrik motor-duyu kaybı, mesane-barsak işlev bozukluğu) görülebilir. Chance kırığında karın içi organ yaralanması eşlik edebileceği için bulantı, kusma ve karın gerginliği önemlidir.
Tanı
Tanı, yüksek enerjili travma öyküsü olan hastalarda sistematik değerlendirmeyle konur. Bilgisayarlı tomografi (BT) altın standarttır; kırık çizgileri, parça kayması, spinal kanal daralması ve arka eleman yaralanmasını net gösterir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR), posterior ligaman kompleksi yaralanmasını, disk hernisini, omurilik kontüzyonunu ve kauda equina basısını değerlendirmede esastır; arka ligaman kompleksinin yırtılması instabilite göstergesidir. Nörolojik durum ASIA skalasıyla değerlendirilir.
TLICS ile Tedavi Kararı
Tedavi kararında sıklıkla TLICS (Thoracolumbar Injury Classification and Severity Score) kullanılır. Üç parametre puanlanır: morfoloji (kompresyon, burst, translasyon/rotasyon, distraksiyon), posterior ligaman kompleksi durumu (sağlam, belirsiz, yırtık) ve nörolojik durum. Toplam skor 3 ve altı genellikle konservatif tedaviyi, 4 puan sınırda olguları (hasta tercihi ve klinik durum belirleyici), 5 ve üzeri ise cerrahi tedaviyi destekler.
Tedavi
Stabil kompresyon kırıklarında (PLC sağlam, nörolojik defisit yok) torakolomber ortez (TLSO) ile 8-12 hafta immobilizasyon, kısa süreli istirahat ve erken mobilizasyon uygulanır; başarı oranı yüksektir. İnstabil kırıklarda, omurilik/kauda equina basısında veya ilerleyici defisitte cerrahi yapılır. En sık yöntem posterior pediküler vida-rod fiksasyonudur. Ciddi anterior çökme ve kanal basısında anterior korporektomi-füzyon, şiddetli instabilitede ise kombine (anterior-posterior) yaklaşım gerekebilir. Osteoporotik kompresyon kırıklarında, dirençli ağrıda vertebroplasti/kifoplasti ile ağrı palyasyonu sağlanabilir.
İyileşme ve Prognoz
Cerrahi sonrası erken mobilizasyon mümkündür ve iç fiksasyon genellikle yeterli stabilite sağladığı için çoğu olguda ek ortez gerekmez. Kemik kaynaması 3-6 ayda tamamlanır. Nörolojik hasarı olmayan stabil kırıklarda prognoz iyidir; bir kısım hastada hafif kronik ağrı veya kalıcı kifoz kalabilir. Nörolojik hasar varlığında sonuç hasarın seviyesine ve komplet/inkomplet olmasına bağlıdır; kauda equina yaralanmaları omurilik hasarına göre daha iyi seyreder. Tüm sonuçlar bireysel olup garanti edilemez.
Kaynaklar
- Vaccaro AR, et al. AOSpine Thoracolumbar Spine Injury Classification System. Spine. 2013.
- Denis F. The three column spine and its significance in the classification of acute thoracolumbar spinal injuries. Spine. 1983.
- Lee JY, et al. Thoracolumbar Injury Classification and Severity Score (TLICS): a validation study. Spine J. 2007.
- Wood KB, et al. Management of thoracolumbar spine fractures. Spine J. 2014.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.