Torasik Outlet Sendromu (TOS)
Torasik outlet sendromu (TOS), boyun-omuz bölgesindeki dar anatomik geçişte brakiyal pleksus, subklavyen arter veya subklavyen venin sıkışması sonucu gelişen semptomlar grubudur. En sık nörojenik tip (sinir basısı) görülür; arteriyel ve venöz tipler nadirdir. Tedavi genellikle konservatiftir (fizik tedavi, postür düzeltme); dirençli veya vasküler olgularda cerrahi (birinci kosta rezeksiyonu, skalenektomi) uygulanır.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım ve Anatomi
Torasik outlet, brakiyal pleksusun ve subklavyen damarların göğüs kafesinden kola geçtiği dar anatomik bölgedir. Üç ana darlık alanı vardır: interskalen üçgen (ön ve orta skalen kasları ile birinci kosta arasında), kostoklaviküler aralık (klavikula ile birinci kosta arasında) ve subkorakoid aralık (pektoralis minor kasının altında). Bu alanlarda nörovasküler yapıların sıkışması TOS'a yol açar. Tutulan yapıya göre nörojenik (en sık), arteriyel ve venöz alt tipler tanımlanır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Başlıca nedenler arasında anatomik varyasyonlar (servikal kosta, uzun C7 transvers çıkıntı, fibröz bantlar), travma (klavikula kırığı ve kallus, whiplash), postür bozuklukları (öne eğik omuz, masa başı duruşu), tekrarlayan baş üstü (overhead) aktiviteler (yüzme, voleybol, boya işi) ve kas hipertrofisi/spazmı (skalen kaslar, pektoralis minor) yer alır. Obezite ve gebelik de katkıda bulunabilir. Servikal kosta toplumda az görülür ve çoğu kişide asemptomatiktir; ancak varlığında brakiyal pleksusun alt köklerini (C8-T1) sıkıştırabilir.
Belirtiler
Nörojenik TOS en sık görülen tiptir; kol ve elde uyuşma-karıncalanma (özellikle 4-5. parmaklar ve elin iç kenarı), boyun-omuz-kol ağrısı, el güçsüzlüğü ve uzun süreli olgularda el içi kaslarında atrofi görülür. Semptomlar pozisyon bağımlıdır (kol yukarıda, baş üstü aktiviteler) ve gece artabilir. Arteriyel TOS'ta kolda iskemi, soğukluk, solukluk ve parmaklarda emboliye bağlı renk değişikliği (iskemi) görülebilir. Venöz TOS (Paget-Schroetter sendromu) ani kol şişmesi, ağrı, morarma (siyanoz) ve yüzeyel ven belirginleşmesiyle seyreder; genellikle yoğun aktivite sonrası genç ve aktif kişilerde ortaya çıkar.
Tanı
TOS klinik bir tanıdır; kesin tek bir laboratuvar testi yoktur. Öykü ve fizik muayeneye ek olarak provokasyon testleri (Adson, Wright, Roos/EAST) semptomları yeniden ortaya çıkarmaya ve nabız değişikliklerini göstermeye yarar; bu testler tek başına yanıltıcı olabileceğinden semptomların tekrarlaması önemlidir. Servikal grafi servikal kosta açısından değerlendirilir. MR yumuşak doku patolojilerini gösterir. EMG/sinir ileti çalışması genellikle nörojenik TOS'ta normal olabilir ancak karpal tünel, ulnar tuzak nöropatisi ve servikal radikülopati gibi diğer durumların ayırt edilmesinde değerlidir. Vasküler tiplerde anjiografi veya venografi (gerektiğinde Doppler ultrason) kullanılır.
Konservatif Tedavi
Özellikle nörojenik TOS'ta tedavinin temelini konservatif yaklaşım oluşturur ve genellikle 3-6 ay uygulanır. Fizik tedavi merkezdedir: postür düzeltme (öne eğik omuzun düzeltilmesi, çene retraksiyonu, ergonomik düzenlemeler), skalen ve pektoralis minor kaslarının germe egzersizleri ve omuz çevresi kaslarının (orta-alt trapez, serratus anterior) güçlendirilmesi. Nöropatik ağrı ilaçları, kas gevşeticiler ve kısa süreli antiinflamatuarlar semptomatik tedavide kullanılır. Skalen kas bloğu hem tanısal hem terapötik amaçla uygulanabilir. Aktivite modifikasyonu (baş üstü aktivitelerden kaçınma, ağır kaldırmanın sınırlanması) önemlidir.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi; nörojenik TOS'ta 3-6 aylık konservatif tedaviye yanıt alınamayan, ilerleyici nörolojik defisit veya fonksiyonu kısıtlayan ağrı bulunan ya da belirgin anatomik anomali (servikal kosta) saptanan olgularda düşünülür. Arteriyel TOS (akut iskemi, anevrizma, tekrarlayan emboli) ve venöz TOS daha sıklıkla girişimsel/cerrahi tedavi gerektirir. Başlıca cerrahi birinci kosta rezeksiyonudur (transaksiller, supraklaviküler veya infraklaviküler yaklaşımla); torasik outleti genişleterek basıyı giderir. Skalenektomi ve servikal kosta eksizyonu birlikte veya tek başına uygulanabilir. Arteriyel TOS'ta gerektiğinde vasküler rekonstrüksiyon; venöz TOS'ta (Paget-Schroetter) trombolitik tedavi ardından dekompresyon yapılır. Olası komplikasyonlar arasında brakiyal pleksus yaralanması, pnömotoraks ve nüks yer alır.
Prognoz
Nörojenik TOS olgularının önemli bir bölümü konservatif tedaviye iyi yanıt verir; özellikle postüral ve hafif olgularda sonuçlar olumludur. Cerrahi gerektiren olgularda da çoğunlukla iyi/mükemmel sonuçlar bildirilir, ancak nüks olasılığı vardır. Arteriyel ve venöz TOS'ta erken tanı ve uygun girişim prognozu belirler. Uzun süreli semptomlar ve kas atrofisi gelişmesi prognozu olumsuz etkiler. Tedavi planı her hasta için bireysel olarak belirlenir ve hiçbir sonuç önceden garanti edilemez.
Kaynaklar
- Sanders RJ, Hammond SL, Rao NM. Diagnosis of thoracic outlet syndrome. J Vasc Surg. 2007.
- Illig KA, et al. Reporting standards of the Society for Vascular Surgery for thoracic outlet syndrome. J Vasc Surg. 2016.
- Povlsen B, et al. Treatment for thoracic outlet syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2014.
- Jones MR, et al. Thoracic outlet syndrome: a comprehensive review of pathophysiology, diagnosis, and treatment. Pain Ther. 2019.
- Freischlag J, Orion K. Understanding thoracic outlet syndrome. Scientifica. 2014.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.