Endoskopik Transsfenoidal Hipofiz Cerrahisi
Endoskopik transsfenoidal hipofiz cerrahisi, hipofiz bezi tümörlerinin burun yoluyla (endonazal), sfenoid sinüs üzerinden endoskop eşliğinde çıkarıldığı minimal invaziv bir kafa tabanı yöntemidir. Kafatasını açmadan, sella tursika tabanından hipofiz bölgesine ulaşılır.
Son güncelleme: 2026-06-08
Tanım
Bu yöntem, kafatabanının orta hattında yer alan hipofiz bezine burun deliklerinden geçilerek, sfenoid sinüs ve sella tursika tabanı açılarak ulaşılmasıdır. Geleneksel mikroskopik transsfenoidal yaklaşımın yerini birçok merkezde, açılı görüş ve geniş aydınlatma sağlayan endoskopik endonazal teknik almıştır. Çoğunlukla kulak burun boğaz ve beyin cerrahisi ekiplerinin birlikte çalıştığı bir cerrahidir. En sık hipofiz adenomları için uygulanır; bazı kafa tabanı patolojilerinde genişletilmiş endonazal varyantları tanımlanmıştır.
Endikasyonlar
Başlıca endikasyon, görme yollarına bası yapan ya da büyüyen non-fonksiyonel hipofiz adenomları ile cerrahi gerektiren hormon salgılayan adenomlardır (örneğin akromegaliye yol açan büyüme hormonu salgılayan ve Cushing hastalığına yol açan ACTH salgılayan tümörler). Prolaktinomalarda genellikle önce ilaç tedavisi denenir; cerrahi, ilaca yanıtsızlık veya intolerans gibi seçilmiş durumlarda gündeme gelir. Karar, görme muayenesi, endokrin değerlendirme ve hipofiz protokollü MR bulgularının birlikte yorumlanmasına dayanır.
Yöntem
İşlem genel anestezi altında yapılır; endoskop burun boşluğundan ilerletilerek sfenoid sinüs açılır ve sella tursika tabanı ince aletlerle kaldırılır. Dura açıldıktan sonra tümör, normal hipofiz dokusu korunmaya çalışılarak çıkarılır. Nöronavigasyon, mikro-Doppler ve gerektiğinde intraoperatif görüntüleme rehberlik için kullanılabilir. Kapanışta sella tabanı greft, yağ veya nazoseptal flep gibi dokularla onarılır; BOS kaçağı riskine göre çok katmanlı kapama tercih edilebilir.
Avantajlar ve Sınırlılıklar
Endonazal endoskopik yol, kafatasını açmadan ve beyin dokusunu çekmeden derin orta hat lezyonlarına geniş, açılı bir görüş sunar; yüzde kesi bırakmaz ve birçok hastada konfor sağlar. Buna karşılık dar bir koridorda çalışılır, belirgin bir öğrenme eğrisi vardır ve yana doğru çok yayılmış, sert kıvamlı veya damarsal yapıları saran büyük tümörlerde tam çıkarım her zaman mümkün olmayabilir. Bazı olgularda transkranial yaklaşım ya da ek tedaviler (ilaç, radyoterapi) gerekebilir. Uygunluk tümörün tipine, boyutuna ve yayılımına göre değişir.
İyileşme ve Riskler
İyileşme süresi hastaya ve tümöre göre değişir. Olası riskler arasında beyin omurilik sıvısı kaçağı ve buna bağlı menenjit, geçici ya da kalıcı hormon eksiklikleri, diabetes insipidus, görme veya komşu sinir yapılarında etkilenme, burunla ilgili sorunlar ve nadir damar yaralanmaları yer alır. Ameliyat sonrası endokrin ve görme takibi gerekir ve bazı olgularda tümör nüks edebilir. Hiçbir sonuç garanti edilmez; karar, hastanın klinik durumu, hormon profili ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek bireysel olarak verilir.
Kaynaklar
- StatPearls — Transsphenoidal Hypophysectomy. NCBI Bookshelf.
- American Association of Neurological Surgeons (AANS) — Pituitary Tumors: Patient Information.
- Cappabianca P, et al. Endoscopic endonasal transsphenoidal surgery. Neurosurgery. 2004.
- Jane JA, Laws ER. The surgical management of pituitary adenomas. Journal of Neurosurgery.
- Winn HR. Youmans and Winn Neurological Surgery. Elsevier.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.