Dekompresif Kraniektomi
Dekompresif kraniektomi, kafa içi basıncını düşürmek için kafatasının bir bölümünün geçici olarak çıkarıldığı ve sert beyin zarının (dura) genişletilerek açıldığı acil bir cerrahi işlemdir. Şişen beynin kapalı kafatası içinde sıkışmasını önleyerek yaşamsal yapıları korumayı amaçlar ve özellikle ağır kafa travması ile malign (geniş) iskemik inmede uygulanır.
Son güncelleme: 2026-06-09
Tanım
Dekompresif kraniektomi, yükselmiş kafa içi basıncını (KİB) düşürmek amacıyla kafatasının bir kısmının (kemik flebi) çıkarılması ve duranın genişletici bir yama (duraplasti) ile açılması işlemidir. Kapalı kafatası içinde şişen beyin dokusuna dışarıya doğru genişleme alanı sağlanır; böylece beyin sapına ve kan damarlarına bası, fıtıklaşma (herniasyon) ve sekonder iskemik hasar riski azaltılır. Çıkarılan kemik flebi genellikle saklanır ve hasta toparlandıktan sonra ayrı bir ameliyatla (kranioplasti) yerine konur.
Endikasyonlar
İşlem, medikal tedaviye dirençli yüksek kafa içi basıncı olan durumlarda düşünülür. Başlıca endikasyonlar arasında ağır travmatik beyin hasarı (kontrol edilemeyen ödem ve KİB yüksekliği), orta serebral arter alanını tutan malign (geniş) iskemik inmeye bağlı kitle etkisi ve bazı olgularda kontrol altına alınamayan beyin şişmesine yol açan kanama veya enfeksiyon yer alır. Karar; klinik tablo, görüntüleme bulguları, hastanın yaşı ve genel durumu ile kafa içi basınç ölçümleri birlikte değerlendirilerek verilir. Zamanlama ve hasta seçimi sonucu etkileyen önemli unsurlardır.
Yöntem
İşlem genel anestezi altında yapılır. Genellikle geniş bir frontotemporoparietal (tek taraflı) ya da bifrontal (iki taraflı) cilt kesisi açılır; bir veya birkaç burr-hole açıldıktan sonra yeterince geniş bir kemik flebi çıkarılır. Bası altındaki beyne yer açacak şekilde dura genişletici bir yama ile (otojen veya sentetik greft) açılarak gevşetilir. Gerektiğinde eşlik eden hematom boşaltılır. Çıkarılan kemik flebi steril koşullarda saklanır (dondurularak veya karın cilt altı cebinde). Kanama kontrolü sağlanır, beyin yüzeyi korunarak cilt katmanları kapatılır; hasta yoğun bakımda izlenir.
Avantajlar ve Sınırlılıklar
Dekompresif kraniektomi, medikal tedaviyle düşürülemeyen kafa içi basıncını hızla azaltabilen, hayat kurtarıcı olabilen bir işlemdir; fıtıklaşmayı önleyerek beyin sapı gibi yaşamsal yapıları koruyabilir. Ancak işlem basıncı düşürse de altta yatan beyin hasarını geri döndürmez; sağkalım artarken bazı hastalarda anlamlı nörolojik sekel kalabilir. Klinik çalışmalar sağkalım ile işlevsel sonuç arasındaki dengenin hasta seçimine bağlı olduğunu göstermektedir. Kemik flebinin daha sonra yerine konması (kranioplasti) ek bir cerrahi gerektirir ve kendi riskleri vardır.
İyileşme ve Riskler
İyileşme süreci altta yatan hastalığın ağırlığına bağlı olup uzun ve değişken olabilir; birçok hasta yoğun bakım ve rehabilitasyon süreci gerektirir. Olası riskler arasında enfeksiyon, kanama, beyin omurilik sıvısı kaçağı, hidrosefali, nöbetler, kemik flebi yerine konana kadar görülebilen 'trephined sendromu' ve kranioplasti sonrası kemik flebi enfeksiyonu veya rezorpsiyonu yer alır. Nörolojik toparlanmanın derecesi başlangıçtaki beyin hasarının ağırlığına göre belirgin şekilde değişir. Hiçbir sonuç garanti edilmez; karar, hastanın klinik durumu, görüntüleme bulguları ve beklentileri birlikte değerlendirilerek bireysel olarak verilir.
Kaynaklar
- StatPearls — Decompressive Craniectomy. NCBI Bookshelf. 2024.
- Hutchinson PJ, et al. Trial of Decompressive Craniectomy for Traumatic Intracranial Hypertension (RESCUEicp). N Engl J Med. 2016.
- Vahedi K, et al. Early decompressive surgery in malignant infarction of the middle cerebral artery (DECIMAL/DESTINY/HAMLET pooled analysis). Lancet Neurol. 2007.
- American Association of Neurological Surgeons (AANS). Traumatic Brain Injury — Patient Information.
- Greenberg MS. Handbook of Neurosurgery. Thieme. (Decompressive craniectomy / raised ICP chapter).
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.