Epidural Hematom
Epidural hematom (ekstradural hematom, EDH), kafatasının iç yüzeyi ile beyin zarı (dura mater) arasında biriken kanamadır. Sıklıkla orta meningeal arterin temporal kemik kırığı ile yaralanması sonucu gelişir, hızla büyüyebilir ve erken cerrahi boşaltma ile genellikle iyi sonuç verir. Acil tanı gerektiren bir beyin cerrahisi durumudur.
Son güncelleme: 2026-06-07
Tanım
Epidural hematom, kafatası iç tablası ile dura mater arasındaki potansiyel boşlukta kan birikmesidir. Tüm travmatik kafa içi hematomların yaklaşık %5-15'ini oluşturur. En sık temporoparietal bölgede yerleşir ve çoğunlukla orta meningeal arterin (arteria meningea media) kırık hattı boyunca yaralanmasından kaynaklanır. Olguların bir kısmı ise venöz kaynaklıdır (dural venöz sinüs veya diploik ven yırtıkları). Genç erişkinler ve çocuklarda daha sık görülür, çünkü ileri yaşta dura kemiğe daha sıkı yapışıktır.
Nedenler ve Mekanizma
Epidural hematom hemen daima bir kafa travması sonrası gelişir; en sık nedenler trafik kazaları, düşmeler ve spor yaralanmalarıdır. Temporal kemik kırığı olguların büyük çoğunluğuna eşlik eder, ancak özellikle esnek kafatası yapısı nedeniyle çocuklarda kırık olmadan da oluşabilir. Arteriyel kaynaklı kanamalar basınç altında hızla birikerek kısa sürede kitle etkisi yaratırken, venöz kaynaklı hematomlar daha yavaş ilerleyebilir.
Belirtiler
Klasik olarak tariflenen tablo 'lusid interval' (açık dönem) olarak bilinir: travma anında kısa süreli bilinç kaybı, ardından hastanın bir süre uyanık ve bilinçli olması, sonra hematom büyüdükçe bilinç durumunun yeniden bozulmasıdır. Ancak bu klasik gidiş olguların yalnızca bir kısmında görülür. Sık karşılaşılan belirtiler baş ağrısı, bulantı-kusma, ilerleyici bilinç bozukluğu, vücudun bir yanında güçsüzlük (hemiparezi) ve hematom tarafındaki gözbebeğinde büyüme (anizokori) olabilir. Bradikardi ve kan basıncı yükselmesi ile birlikte solunum düzensizliği (Cushing yanıtı) geç ve ciddi bir bulgudur.
Tanı
Acil kontrastsız beyin bilgisayarlı tomografisi (BT) tanıda altın standarttır. Epidural hematom BT'de tipik olarak çift dışbükey (bikonveks, mercek biçimli) hiperdens bir kitle olarak görülür ve dura kemiğe sutura hatlarında sıkıca yapışık olduğu için genellikle bu hatları geçmez. Bu özellik onu, hilal biçimli ve sutura hatlarını geçebilen subdural hematomdan ayırır. Kemik penceresinde sıklıkla kırık hattı saptanır. Hematom hacmi ve orta hat kayması cerrahi karar için değerlendirilir. Posterior fossa (arka çukur) yerleşimli hematomlar beyin sapına yakınlığı nedeniyle ayrıca dikkat gerektirir.
Tedavi Seçenekleri
Epidural hematom acil bir beyin cerrahisi durumudur ve erken tanı ile tedavi sonuçları belirgin biçimde iyileştirir. Belirgin kitle etkisi yapan, hacmi yüksek, orta hat kaymasına yol açan veya nörolojik bozulma gösteren hematomlarda acil kraniotomi ile boşaltma yapılır; kanama kaynağı kontrol altına alınır ve dura tekrar kemiğe tutturulur. Küçük, belirti vermeyen ve nörolojik durumu stabil hastalarda yakın izlem ve kontrol BT ile takip uygun olabilir; klinik kötüleşme veya hematomun büyümesi durumunda cerrahiye geçilir. Posterior fossa yerleşimli hematomlar daha seçici değerlendirilir. Tedavi her hasta için bireysel olarak planlanır.
Seyir ve İyileşme
Epidural hematomda beyin dokusu çoğunlukla doğrudan zarar görmediği için, erken ve zamanında yapılan cerrahi sonrası iyileşme genellikle iyidir. Bilinci açık hastaların erken dönemde tedavi edilmesi sonuçları belirgin olarak olumlu etkiler; buna karşılık derin koma ve iki taraflı gözbebeği büyümesi gelişen hastalarda risk artar. Ameliyat sonrası dönemde kontrol görüntülemesi yapılır ve eşlik eden beyin hasarı varsa rehabilitasyon gerekebilir. Sonuçlar hastadan hastaya değişir ve hiçbir sonuç garanti edilemez.
Kaynaklar
- Bullock MR, et al. Surgical Management of Acute Epidural Hematomas. Neurosurgery. 2006.
- Brain Trauma Foundation. Guidelines for the Management of Severe Traumatic Brain Injury. 4th ed. 2016.
- Greenberg MS. Handbook of Neurosurgery — Head Trauma. 9th ed. 2020.
- Khairat A, Waseem M. Epidural Hematoma. StatPearls. 2023.
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.