Karotis Endarterektomi
Karotis endarterektomi, boyundaki karotis (şah) arterinin iç yüzeyinde biriken aterosklerotik plağın cerrahi olarak çıkarıldığı bir damar cerrahisi işlemidir. Karotis darlığına bağlı inme ve geçici iskemik atak riskini azaltmak amacıyla uygulanır.
Son güncelleme: 2026-06-09
Tanım
Karotis endarterektomi, beyne kan taşıyan iç karotis arterinde gelişen aterosklerotik plağın damar açılarak çıkarıldığı cerrahi bir yöntemdir. İşlemde arter geçici olarak kontrol altına alınır, duvarındaki daralmaya yol açan plak ve ona eşlik eden bozulmuş iç tabaka temizlenir, ardından damar dikilerek veya yama ile kapatılır. Amaç, daralmış arterdeki kan akışını iyileştirmek ve plaktan kaynaklanan pıhtı parçacıklarının beyne gitmesini engellemektir. Karotis darlığının cerrahi tedavisinde uzun süredir kullanılan ve geniş klinik kanıt birikimi bulunan bir tekniktir.
Endikasyonlar
Karotis endarterektomi, görüntüleme (Doppler ultrason, BT veya MR anjiyografi) ile gösterilmiş anlamlı karotis darlığı bulunan hastalarda düşünülür. En güçlü endikasyon, aynı taraf darlığa bağlı geçici iskemik atak veya inme geçirmiş (semptomatik) ve belirli darlık derecesine ulaşmış olgulardır; NASCET ve benzeri çalışmalar bu grupta yararı tanımlamıştır. Semptomsuz ileri darlıklarda karar, hastanın genel durumu, beklenen yaşam süresi ve cerrahi riske göre bireysel olarak verilir. Değerlendirme, darlık derecesi, plak özellikleri ve hastanın eşlik eden hastalıklarını birlikte gözetir.
Yöntem
İşlem genel veya bölgesel anestezi altında, hasta sırtüstü ve baş hafif yana çevrilmiş pozisyonda yapılır. Boyunda karotis arter boyunca bir kesi yapılarak ana, iç ve dış karotis arterler ortaya konur ve kontrol altına alınır. Damar açılmadan önce klemplenir; gerektiğinde beyin kan akışını sürdürmek için geçici bir şant yerleştirilebilir. Arter boylamasına açılır, plak iç tabakayla birlikte dikkatle soyularak çıkarılır ve arter duvarı düzeltilir. Damar doğrudan veya bir yama kullanılarak kapatılır, klempler kaldırılır ve akış kontrol edilir; işlem boyunca nörolojik izlem yöntemleri kullanılabilir.
Avantajlar ve Sınırlılıklar
Karotis endarterektomi, semptomatik ileri darlıklarda inme riskini azalttığı randomize çalışmalarla desteklenen, uzun klinik deneyime sahip bir yöntemdir ve plağın doğrudan çıkarılmasına olanak tanır. Bir alternatif olan karotis stentleme ile karşılaştırıldığında, belirli hasta gruplarında her birinin kendine özgü üstünlükleri ve riskleri vardır; yöntem seçimi yaşa, damar anatomisine ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Boyun anatomisinin uygun olmadığı, çok yüksek yerleşimli darlıklarda veya ağır eşlik eden hastalığı olanlarda cerrahi sınırlı kalabilir. Tüm darlıklarda cerrahi gerekmez; bazı olgular ilaç tedavisiyle izlenir.
İyileşme ve Riskler
Hastalar genellikle işlem sonrası kısa bir süre yakın gözlem altında tutulur ve kan basıncı ile nörolojik durum izlenir. Olası riskler arasında işlem sırasında veya sonrasında inme, kanama ve boyunda hematom, yara enfeksiyonu, çevredeki sinirlerin geçici veya kalıcı etkilenmesi (örneğin ses veya yutma değişiklikleri) ve daralmanın zamanla yeniden gelişmesi yer alır. İnme riskini azaltmaya yönelik bir işlem olmakla birlikte hiçbir sonuç garanti edilmez; karar, hastanın klinik durumu, görüntüleme bulguları, alternatif tedaviler ve beklentileri birlikte değerlendirilerek bireysel olarak verilir.
Kaynaklar
- StatPearls — Carotid Endarterectomy. NCBI Bookshelf. 2024.
- North American Symptomatic Carotid Endarterectomy Trial (NASCET) Collaborators. Beneficial effect of carotid endarterectomy in symptomatic patients with high-grade carotid stenosis. N Engl J Med. 1991.
- Kleindorfer DO, et al. 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack. AHA/ASA. Stroke. 2021.
- Greenberg MS. Handbook of Neurosurgery. Thieme. (Carotid stenosis / endarterectomy chapter).
Bu madde genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı kişiye özeldir.