Dekompressiv Kraniektomiya
Dekompressiv kraniektomiya kəllədaxili təzyiqi azaltmaq üçün kəllə sümüyünün bir hissəsinin müvəqqəti çıxarıldığı və sərt beyin qişasının (dura) genişləndirilərək açıldığı təcili cərrahi əməliyyatdır. Şişən beynin qapalı kəllə içində sıxılmasının qarşısını alaraq həyati strukturları qorumağı hədəfləyir və xüsusən ağır kəllə travması ilə malign (geniş) işemik insultda tətbiq olunur.
Son yeniləmə: 2026-06-09
Tərif
Dekompressiv kraniektomiya yüksəlmiş kəllədaxili təzyiqi (KDT) azaltmaq məqsədilə kəllə sümüyünün bir hissəsinin (sümük flebi) çıxarılması və duranın genişləndirici yamaq ilə (duraplastika) açılması əməliyyatıdır. Qapalı kəllə içində şişən beyin toxumasına xaricə doğru genişlənmə üçün yer verilir; beləliklə beyin kötüyünə və qan damarlarına təzyiq, yırtılma (herniasiya) və ikincil işemik zədə riski azaldılır. Çıxarılan sümük flebi adətən saxlanılır və xəstə sağaldıqdan sonra ayrıca əməliyyatla (kranioplastika) yerinə qoyulur.
Göstərişlər
Əməliyyat tibbi müalicəyə davamlı yüksək kəllədaxili təzyiq olan hallarda nəzərdən keçirilir. Əsas göstərişlər arasında ağır travmatik beyin zədəsi (nəzarətsiz ödem və KDT yüksəlməsi), orta beyin arteriyası nahiyəsini tutan malign (geniş) işemik insultla bağlı kütlə effekti və bəzi hallarda nəzarət altına alına bilməyən beyin şişməsinə səbəb olan qanaxma və ya infeksiya yer alır. Qərar klinik mənzərə, görüntüləmə tapıntıları, xəstənin yaşı və ümumi vəziyyəti ilə kəllədaxili təzyiq ölçmələri birlikdə nəzərə alınaraq verilir. Vaxt seçimi və xəstə seçimi nəticəyə təsir edən mühüm amillərdir.
Üsul
Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır. Adətən geniş frontotemporoparietal (birtərəfli) və ya bifrontal (ikitərəfli) dəri kəsiyi açılır; bir və ya bir neçə burr-hole açıldıqdan sonra kifayət qədər geniş sümük flebi çıxarılır. Təzyiq altındakı beyinə yer açmaq üçün dura genişləndirici yamaq ilə (autoloji və ya sintetik greft) açılaraq boşaldılır. Lazım gəldikdə müşayiət edən hematoma boşaldılır. Çıxarılan sümük flebi steril şəraitdə saxlanılır (dondurularaq və ya qarın dərialtı cibində). Qanaxma nəzarətə alınır, beyin səthi qorunur, baş dərisi qatları bağlanır və xəstə intensiv terapiyada izlənilir.
Üstünlüklər və Məhdudiyyətlər
Dekompressiv kraniektomiya tibbi müalicə ilə azaldıla bilməyən kəllədaxili təzyiqi sürətlə azalda bilən, həyat xilas edə bilən əməliyyatdır; yırtılmanın qarşısını alaraq beyin kötüyü kimi həyati strukturları qoruya bilər. Lakin əməliyyat təzyiqi azaltsa da, altda yatan beyin zədəsini geri qaytarmır; sağqalma artarkən bəzi xəstələrdə əhəmiyyətli nevroloji ağırlaşmalar qala bilər. Klinik tədqiqatlar sağqalma ilə funksional nəticə arasındakı tarazlığın xəstə seçiminə bağlı olduğunu göstərir. Sümük flebinin sonradan yerinə qoyulması (kranioplastika) əlavə əməliyyat tələb edir və öz riskləri vardır.
Sağalma və Risklər
Sağalma prosesi altda yatan xəstəliyin ağırlığından asılı olub uzun və dəyişkən ola bilər; bir çox xəstə intensiv terapiya və reabilitasiya dövrü tələb edir. Mümkün risklər arasında infeksiya, qanaxma, beyin-onurğa mayesi sızması, hidrosefaliya, qıcolmalar, sümük flebi yerinə qoyulana qədər görülə bilən «trepanasiya sindromu» və kranioplastikadan sonra sümük flebinin infeksiyası və ya rezorbsiyası yer alır. Nevroloji bərpanın dərəcəsi ilkin beyin zədəsinin ağırlığına görə nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişir. Heç bir nəticə zəmanətli deyil; qərar xəstənin klinik vəziyyəti, görüntüləmə tapıntıları və gözləntiləri birlikdə nəzərə alınaraq fərdi şəkildə verilir.
Mənbələr
- Greenberg MS. Greenberg's Handbook of Neurosurgery. 10th ed. Thieme; 2023:1766.
- Winn HR, ed. Youmans Neurological Surgery. 6th ed. Saunders; 2011:250.
- Quiñones-Hinojosa A, ed. Schmidek and Sweet: Operative Neurosurgical Techniques. 7th ed. Elsevier; 2021:920.
- Hutchinson PJ, et al. Trial of Decompressive Craniectomy for Traumatic Intracranial Hypertension (RESCUEicp). N Engl J Med. 2016.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə fərdidir.