Servikal disk protezi (süni disk)
Servikal disk protezi boyun nahiyəsində zədələnmiş onurğaarası diskin çıxarılaraq yerinə hərəkəti qoruyan süni diskin yerləşdirildiyi onurğa cərrahiyyəsi üsuludur. Məqsəd sinir kökünə və ya onurğa beyninə təzyiq edən disk patologiyasını aradan qaldırmaqla yanaşı, müalicə olunan səviyyənin hərəkətini mümkün qədər saxlamaq və füzyona alternativ təklif etməkdir.
Son yeniləmə: 2026-06-09
Tərif
Servikal disk protezi boyundakı yıpranmış və ya yırtıq diskin ön (anterior) yolla çıxarılması və yerinə oynaq hərəkətinə imkan verən süni disk implantının qoyulmasıdır. O, servikal füzyonla (ACDF) eyni dekompressiya məqsədini bölüşür; lakin qonşu səviyyələri birləşdirmək əvəzinə, müalicə olunan səviyyədə fleksiya, ekstensiya və rotasiya kimi hərəkətləri qorumağı hədəfləyir. Hərəkəti qoruyan üsul kimi seçilmiş xəstə qruplarında füzyona alternativ variant kimi qiymətləndirilir.
Göstərişlər
Servikal disk protezi adətən bir və ya iki səviyyədə, təsvirləmə ilə (MRT) göstərilmiş disk yırtığı və ya disk degenerasiyasına bağlı, klinik tapıntılarla uyğun radikulopatiya yaxud seçilmiş miyelopatiya hallarında nəzərdən keçirilir. Namizədlər tipik olaraq kifayət qədər müddətli konservativ müalicəyə cavab verməyən və nəzərəçarpan faset oynağı artrozu, irəliləmiş qeyri-stabillik, ağır osteoporoz və ya geniş arxa osteofit/ossifikasiya olmayan xəstələrdir. Göstəriş simptomların səviyyənin anatomik patologiyası ilə üst-üstə düşməsinə və hərəkətin qorunmasına uyğun onurğa quruluşuna əsaslanır.
Üsul
Əməliyyat adətən ümumi anesteziya altında, xəstə arxası üstə uzandırılaraq aparılır. Boynun ön tərəfindən kiçik bir kəsiklə yumşaq toxumalar arasından onurğanın ön səthinə çıxılır. Hədəf səviyyə floroskopiya ilə təsdiqləndikdən sonra disk boşluğu təmizlənir; sinir kökünə və ya onurğa beyninə təzyiq edən disk materialı və lazım olduqda osteofitlər çıxarılaraq dekompressiya təmin edilir. Sonra uyğun ölçülü süni disk uc lövhələr arasına yerləşdirilir və mövqeyi təsvirləmə ilə yoxlanılır. Hemostaz təmin edildikdən sonra qatlar bağlanır.
Üstünlüklər və məhdudiyyətlər
Disk protezinin əsas nəzəri üstünlüyü müalicə olunan səviyyənin hərəkətini qoruyaraq qonşu səviyyələrə düşən mexaniki yükü və bununla bağlı degenerasiyanı azaltmağı hədəfləməsidir; təsadüfiləşdirilmiş tədqiqatlar uyğun xəstələrdə füzyonla bənzər və ya rəqabətli nəticələr bildirmişdir. Lakin protez hər xəstəyə uyğun deyil; nəzərəçarpan qeyri-stabillik, irəliləmiş faset artrozu, ağır osteoporoz və ya çoxsəviyyəli geniş patologiyada üstünlük verilməyə bilər. Heterotopik ossifikasiya, implantın zamanla hərəkətini itirməsi və uzunmüddətli davamlılığa dair qeyri-müəyyənlik məhdudiyyətlər arasındadır. Üsul təcrübə və diqqətli xəstə seçimi tələb edir.
Sağalma və risklər
Sağalma müddəti xəstəyə görə dəyişir; bir çox xəstə nisbətən erkən ayağa qalxır və gündəlik fəaliyyətə tədricən qayıdır. Mümkün risklər arasında infeksiya, qanama, udma çətinliyi və ya səs xırıltısı, dural cırılma və beyin-onurğa mayesi sızması, sinir və ya onurğa beyni zədələnməsi, implantın yerdəyişməsi, heterotopik ossifikasiya və qonşu səviyyə problemləri var. Simptomların tamamilə keçməməsi və ya zamanla əlavə müdaxilənin lazım olması mümkündür. Heç bir nəticə zəmanətli deyil; qərar xəstənin klinik vəziyyəti, təsvirləmə tapıntıları və gözləntiləri birlikdə qiymətləndirilərək fərdi şəkildə verilir.
Mənbələr
- Greenberg MS. Greenberg's Handbook of Neurosurgery. 10th ed. Thieme; 2023:1289-1293.
- Winn HR, ed. Youmans Neurological Surgery. 6th ed. Saunders; 2011:2711-2718.
- Steinmetz MP, Berven SH, Benzel EC, eds. Benzel's Spine Surgery: Techniques, Complication Avoidance, and Management. 5th ed. Elsevier; 2022:142-148.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Prosthetic intervertebral disc replacement in the cervical spine. Interventional procedures guidance.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə fərdidir.